e-passport ප්රංශ ටෙන්ඩරය උගුලක් – ප්රවීණයින්ගෙන් අනතුරු ඇඟවීමක්
1 min read
ශ්රී ලංකාවේ විද්යුත් විදේශ ගමන් බලපත්ර (e-passports) මිලියන 3.15ක් පුද්ගලීකරණය කර නිකුත් කිරීම සඳහා මහජන ආරක්ෂක අමාත්යාංශය විසින් ප්රංශ-ශ්රී ලංකා හවුල් ව්යාපාරයක් වන Thales DIS Finland Oy/Just in Time (JIT) වෙත දැවැන්ත ටෙන්ඩරයක් ලබා දීමට සූදානම් වෙයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්රසම්පාදන ව්යූහය පිළිබඳව සිදු කරන ලද විශ්ලේෂණයකට අනුව, අනාගතයේදී සාකච්ඡාවට බඳුන් කළ නොහැකි ගාස්තු හරහා බදු ගෙවන්නන්ට අතිවිශාල මුදලක් අහිමි විය හැකි “සැපයුම්කරු මතම යැපීමේ උගුලක්” (vendor lock-in trap) මෙහි පවතින බවට ප්රවීණයෝ අනතුරු අඟවති.
මෙම ගිවිසුමට අනුව භෞතික තොරතුරු තාක්ෂණ යටිතල පහසුකම් ස්ථාපිත කිරීම සහ නඩත්තු කිරීම අදාළ සමාගම විසින් තම මූලික වියදමින් සිදු කරනු ලබන අතර, මුද්රණය කරන සෑම විදේශ ගමන් බලපත්රයක් සඳහාම යුරෝ 1.04ක සහ රුපියල් 302.23ක මාසික ගාස්තුවක් අය කිරීම මගින් ඔවුන් එම පිරිවැය පියවා ගැනීමට සැලසුම් කර ඇත. ඊට අමතරව, රජය විසින් මසකට අවම වශයෙන් ගමන් බලපත්ර 60,000ක් සඳහා මුදල් ගෙවීමටද කොන්ත්රාත්තුව මගින් නීත්යානුකූලව බැඳී සිටී.
ගිවිසුම්ගත සීමාවට ළඟා වූ පසු, එනම් වසර පහකට පසුව හෝ ගමන් බලපත්ර මිලියන 3.15ක් නිකුත් කර අවසන් වූ පසු, මෙම විශේෂිත දෘඪාංගවල (hardware) හිමිකාරීත්වය ආගමන හා විගමන දෙපාර්තමේන්තුව වෙත පැවරෙනු ඇත.
එහෙත්, මෙම යන්ත්ර ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා අත්යවශ්ය වන Public Key Infrastructure (PKI) හෙවත් පොදු යතුරු යටිතල පහසුකම් පද්ධතිය ධාවනය කිරීම සඳහා අවශ්ය හිමිකාර මෘදුකාංග (proprietary software) නොමැතිව එම භෞතික යන්ත්රවලින් කිසිදු ප්රයෝජනයක් නොමැති බව පෙන්වා දී තිබේ. ඉතාමත් තීරණාත්මක කරුණ වන්නේ, තරඟකාරී ලංසු තැබීමේ අදියරේදී ගිවිසුම් කාලයෙන් පසු මෘදුකාංග බලපත්ර අලුත් කිරීම සඳහා වන මිල ගණන් ඉල්ලා සිටීමට හෝ ඒවා සඳහා මිල සීමාවන් පැනවීමට ආගමන හා විගමන දෙපාර්තමේන්තුව අපොහොසත් වී තිබීමයි. මින් අනාගතයේදී මිල නියම කිරීමේ පරම බලය අදාළ සමාගම වෙතම හිමිවනු ඇත.
තවද, මූලික සේවාදායක (servers) අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක කරවීම සඳහා පමණක් Oracle, Microsoft Windows සහ ප්රතිවයිරස (antivirus) සේවා සපයන්නන්ගේ සම්මත වාණිජ තොරතුරු තාක්ෂණ බලපත්ර අලුත් කිරීමේ ගාස්තු ගෙවීමටද දෙපාර්තමේන්තුවට සිදුවනු ඇත.
මූලික පිරිවැය ඇගයීමේදී මෙවැනි දිගුකාලීන මෘදුකාංග අවශ්යතාවයන් බැහැර කර ඇති බැවින්, බදු ගෙවන්නන්ට දැරීමට සිදුවන සැබෑ පිරිවැය මූලික ගිවිසුම් මිලට වඩා මිලියන ගණනකින් ඉහළ යා හැකි බව මෙම ක්රියාවලිය පිළිබඳව මනා අවබෝධයක් ඇති නිලධාරියෙකු ප්රකාශ කර තිබේ.
එබැවින්, Thales/JIT වෙත මෙම විද්යුත් විදේශ ගමන් බලපත්ර ටෙන්ඩරය ප්රදානය කිරීමට පෙර ඉහළ පෙළේ ප්රසම්පාදන කමිටුව (HLPC) සහ ජාතික අධීක්ෂණ බලධාරීන් මේ සඳහා කඩිනමින් මැදිහත් විය යුතු බව ඔහු අවධාරණය කළේය. මෙම සැපයුම්කරු මතම යැපීමේ උගුලෙන් මිදීම සඳහා, කොන්ත්රාත්තුවෙන් පසු මෘදුකාංග බලපත්ර ලබා දීම සහ නඩත්තු කිරීම වෙනුවෙන් නීත්යානුකූලව බැඳී ඇති, උපරිම මිල සීමා කරන ලද ලේඛන (capped price schedules) ඉදිරිපත් කිරීම රජය විසින් ලංසුකරුවන් සඳහා අනිවාර්ය කළ යුතු වෙයි.
මෙම පද්ධතිය දැඩි ලෙස හිමිකාර මෘදුකාංග මත රඳා පවතින බැවින්, මෙවැනි සංකීර්ණ තොරතුරු තාක්ෂණ යටිතල පහසුකම් ප්රසම්පාදනය කිරීමේදී දෝෂ රහිත සහ “ප්රබල පිටවීමේ උපාය මාර්ග” (airtight exit strategies) අත්යවශ්ය බව විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති. ඒ අනුව, මූල්යමය සහතික කිරීම් නොමැතිව හුදෙක් දෘඪාංග භාරගැනීම පමණක් සිදු නොකර, රජය විසින් දිගුකාලීන මෘදුකාංග අයිතිවාසිකම් තහවුරු කර ගත යුතු අතර අලුත් කිරීමේ පිරිවැය කල්තියාම තීරණය කළ යුතු බවද එම නිලධාරියා වැඩිදුරටත් අනතුරු අඟවා ඇත.
