22 වැනි ව්යවස්ථා සංශෝධනය සහ අධිකරණයේ විශ්වාසය
1 min read
22 වැනි ව්යවස්ථා සංශෝධනය සම්බන්ධයෙන් මේ වන විට ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය ඉදිරියේ මතුවී ඇති තත්ත්වය ශ්රී ලංකාවේ ප්රජාතන්ත්රවාදය හා අධිකරණ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ බරපතළ ප්රශ්නයක් මතු කරයි.
මෙය සාමාන්ය නීති කෙටුම්පතක් සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ නඩුවක් නොවේ.
මෙහි ප්රශ්නය වන්නේ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවන්ගේම ධුර කාලය දීර්ඝ කිරීමට බලපාන ව්යවස්ථා සංශෝධනයකි.
එසේ නම්, මේ නඩුව විභාග කරන අධිකරණ මඩුල්ලේ සංයුතිය පිළිබඳව මහජනතාවට ප්රශ්න කිරීමට අයිතියක් තිබේ.
එය අධිකරණයට අගෞරව කිරීමක් නොවේ.
එය අධිකරණ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කිරීමට අසන ප්රශ්නයකි.
“තමන්ගේම නඩුවේ විනිසුරුවරයා තමන් නොවිය යුතුය”…..
ලෝකයේ පිළිගත් ස්වභාවික යුක්තියේ මූලික මූලධර්මයක් තිබේ. Nemo judex in causa sua. එහි සරල අදහස වන්නේ, “කිසිවෙකු තමන්ගේම නඩුවේ විනිසුරුවරයා නොවිය යුතුය.”
මෙයින් කියන්නේ විනිසුරුවරයා, අනිවාර්යයෙන්ම පක්ෂග්රාහී පුද්ගලයෙකු බව නොවේ. එහි අර්ථය වන්නේ, විනිසුරුවරයාට එම නඩුව සම්බන්ධයෙන් පෞද්ගලික හෝ ආයතනික වාසියක් තිබේ නම්, එම තත්ත්වයම මහජන විශ්වාසයට බලපෑ හැකි බවයි.
ඒ නිසා නීතියේ ඉතා වැදගත් මූලධර්මයක් වන්නේ, “Justice must not only be done; it must also be seen to be done.” යන්න ය.
එනම්, යුක්තිය ඉටු කිරීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ. එය යුක්තිසහගතව ඉටු වන බව මහජනතාවට පෙනිය යුතුය යන්න ය.
එසේ නම් 22 වැනි සංශෝධනයේ ගැටලුව කුමක්ද?….
මෙහි ඇති සංවේදී කරුණ වන්නේ, 22 වැනි ව්යවස්ථා සංශෝධනය මඟින් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවන්ගේ විශ්රාම වයස ඉහළ දැමීමේ ප්රතිපාදන සම්බන්ධයෙන්ද ප්රශ්න මතුවීමයි.
එනම්, මෙම නඩුවේ අවසාන තීන්දුව කුමක් වුවත්, එය ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ වත්මන් විනිසුරුවන්ගේ සේවා කාලය සම්බන්ධයෙන් සෘජු බලපෑමක් ඇති කළ හැකි කරුණක් බවය.
එවැනි අවස්ථාවක, එම අධිකරණයේම වත්මන් අගවිනිසුරුවරයා එම පෙත්සම් විභාග කරන මඩුල්ලේ ප්රධානියා වීම සුදුසුද? මෙය ප්රශ්න කිරීම පමණක් වුවත් වරදක්ද? නැත.
“අගවිනිසුරුවරයා පක්ෂපාතී යැයි කියනවා නොවේ”…
අගවිනිසුරුවරයා හෝ වෙනත් කිසිදු විනිසුරුවරයෙකු මෙම නඩුවේදී පක්ෂපාතී තීන්දුවක් දෙන බව අපට කිව නොහැක.
එවැනි චෝදනාවක් කිරීමට නම් සාක්ෂි අවශ්යය.
නමුත් ප්රශ්නය එය නොවේ. ප්රශ්නය වන්නේ,
“සාමාන්ය බුද්ධිය ඇති සාධාරණ පුද්ගලයෙකුට මෙම තත්ත්වය දෙස බලන විට, අධිකරණයේ අපක්ෂපාතීත්වය පිළිබඳ සැකයක් ඇතිවිය හැකිද?” යන්නයි. එය වෙනස් ප්රශ්නයකි.
ජ්යෙෂ්ඨත්වයෙන් පහල විනිසුරුවන් පත් කිරීම ගැනත් ප්රශ්නයක් තිබේ….
මෙහි තවත් සංවේදී කරුණක් වන්නේ අධිකරණ මඩුල්ලේ සංයුතියයි.
ජ්යෙෂ්ඨත්වයෙන් ඉහළ විනිසුරුවන් සිටියදී, මෙතරම් වැදගත් ව්යවස්ථාමය ප්රශ්නයක් විභාග කිරීමට සාපේක්ෂව ජ්යෙෂ්ඨත්වයෙන් පහල විනිසුරුවන් ඇතුළත් මඩුල්ලක් පත් කිරීම පිළිබඳව මහජනතාව ප්රශ්න කිරීම ස්වාභාවිකය.
මෙයින් අදහස් වන්නේ, ජ්යෙෂ්ඨත්වයෙන් පහල විනිසුරුවරයෙකුට ව්යවස්ථාමය ප්රශ්නයක් විභාග කිරීමට සුදුසුකමක් නැත යන්න නොවේ. එය වැරදි තර්කයකි. විනිසුරුවරයෙකුගේ වටිනාකම තීරණය වන්නේ ඔහුගේ හෝ ඇයගේ සේවා කාලයෙන් පමණක් නොවේ.
නමුත් මෙහි ප්රශ්නය වන්නේ වෙනත් දෙයකි.
මෙවැනි ඉතා සංවේදී ව්යවස්ථාමය ප්රශ්නයක් සම්බන්ධයෙන් විනිසුරු මඩුල්ලේ සංයුතිය තීරණය කළේ කුමන මූලධර්මයකට අනුවද? යන්නය. එය පැහැදිලි කළ යුතුය.
Full Bench එකක් ඉල්ලා සිටීමත් වැදගත් වන්නේ මෙතැනදීය….
මෙය සාමාන්ය නීතිමය ගැටලුවක් නොවේ. එය රටේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ මූලික ව්යුහය, අධිකරණ ස්වාධීනත්වය සහ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවන්ගේ ධුර කාලය සම්බන්ධයෙන් බලපාන කරුණකි.
එවැනි අවස්ථාවක, ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ සියලුම විනිසුරුවන්ගෙන් සමන්විත Full Bench එකක් ඉදිරියේ මෙම කරුණ විභාග කිරීම වඩාත් සුදුසු නොවේද? යන ප්රශ්නය මතුවීම අසාධාරණ නොවේ.
Full Bench එකක් තිබීමෙන් පමණක් නිවැරදි තීන්දුවක් ලැබෙන බව කිව නොහැක. එහෙත් එවැනි සංවේදී කරුණකදී,
“අධිකරණය තමන් ගැනම තීරණයක් ගන්නා විට උපරිම පාරදෘශ්යභාවයක් පෙන්වීය” යන මහජන විශ්වාසය ඇති කිරීම ඉතා වැදගත්ය.
මෙය අධිකරණයට පහරදීමක් නොවේ….
අද සමහරු මෙවැනි ප්රශ්න අසන විට කියන්නේ, “අධිකරණය විවේචනය කරන්න එපා.” කියාය.
නමුත් ප්රජාතන්ත්රවාදය එසේ ක්රියා නොකරයි. අධිකරණය ස්වාධීන විය යුතුය. ඒ වගේම අධිකරණයේ තීරණ හා ක්රියාමාර්ග පිළිබඳව සාධාරණ විවේචනයක් කිරීමටත් ජනතාවට අයිතිය තිබිය යුතුය. අධිකරණ ස්වාධීනත්වය කියන්නේ, විනිසුරුවන්ට ප්රශ්න නොකළ හැකි බලයක් ලබාදීම නොවේ.
එහි සැබෑ අර්ථය වන්නේ, විනිසුරුවන් දේශපාලන බලපෑම්වලින් තොරව නීතිය අනුව තීරණ ගැනීමයි. එම ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කර ගැනීමට මහජන විශ්වාසය අත්යවශ්යය.
“අපි විශ්වාස කරනවා” කියන එක පමණක් ප්රමාණවත් නැහැ….
අධිකරණයේ විනිසුරුවන් පිළිබඳ අපට පුද්ගලිකව විශ්වාසයක් තිබිය හැකිය.
එය හොඳ දෙයකි.
නමුත් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය ආයතනයක් සම්බන්ධයෙන් පද්ධතියක් ගොඩනැගිය යුත්තේ, “අපි ඔවුන්ව විශ්වාස කරනවා”
කියන පුද්ගලික විශ්වාසය මත නොවේ.
එය ගොඩනැගිය යුත්තේ, “මෙහි කිසිදු සැකයකට ඉඩක් නොතබන ආකාරයේ ක්රියා පටිපාටියක් තිබේ” යන ආයතනික විශ්වාසය මතය. ශක්තිමත් අධිකරණයක් යනු එයයි.
අද අගවිනිසුරුවරයාට ලැබෙන බලය හෙට වෙනත් අගවිනිසුරුවරයෙකුට ලැබෙනවා..
මෙය තේරුම් ගැනීම ඉතා වැදගත්ය.
අද අප කැමති විනිසුරුවරයෙකු අගවිනිසුරු විය හැකිය. හෙට අප කැමති නැති විනිසුරුවරයෙකු අගවිනිසුරු විය හැකිය.
අද අපි බලය භාවිතා කරන ආකාරය පිළිබඳව නිහඬ වුණොත්, හෙට එම බලය වෙනත් අයෙකු විසින් වෙනත් අරමුණකට භාවිතා කළ විට අපට විරුද්ධ වීමට සදාචාරාත්මක ශක්තිය අඩු වේ.
ඒ නිසා ප්රජාතන්ත්රවාදයේ ප්රශ්නය වන්නේ,
“අද කවුද බලයේ ඉන්නේ?”යන්න නොවේ.
ප්රශ්නය වන්නේ,“හෙට කවුරු බලයේ සිටියත් වැරදි ලෙස භාවිතා කළ නොහැකි පද්ධතියක් අපි හදනවාද?” යන්නයි.
22 වැනි සංශෝධනය පිළිබඳ නඩුව ඉතා විශේෂයි..
අධිකරණය විසින් තමන්ගේම ආයතනයට සෘජුව බලපාන නීතියක් පරීක්ෂා කරන අවස්ථාවක,
• විනිසුරුමඩුල්ල තෝරාගත්තේ කෙසේද?
• අගවිනිසුරුවරයාට recuse වීමට අවශ්යතාවයක් තිබේද?
• ජ්යෙෂ්ඨ විනිසුරුවන් ඇතුළත් නොකිරීමට හේතුව කුමක්ද?
• Full Bench එකක් ඉල්ලා සිටීම ප්රතික්ෂේප කළේ නම් එයට හේතුව කුමක්ද?
•මේ සියල්ලෙන් පසු මහජන විශ්වාසය ආරක්ෂා කරන්නේ කෙසේද?
යන ප්රශ්නවලට පැහැදිලි පිළිතුරු තිබිය යුතුය.
“නීතියෙන් පුළුවන්” කියන තර්කය පමණක් ප්රමාණවත් නැහැ…
අපේ රටේ බොහෝ දේවල් නීතියෙන් කළ හැකිය. නමුත් ප්රජාතන්ත්රවාදී රාජ්යයක සියලුම ප්රශ්නවල අවසාන පිළිතුර,
“නීතියෙන් පුළුවන්.” යන්න නොවේ.
තවත් ප්රශ්නයක් තිබේ.“එය ආයතනයක ගෞරවය සහ මහජන විශ්වාසය ආරක්ෂා වන ආකාරයට කළාද?” යන්නය.
නීතියේ අකුර ආරක්ෂා කරන අතරම, නීතියේ ආත්මයත් ආරක්ෂා කළ යුතුය.
මේ අවස්ථාවේ වඩාත්ම අවශ්ය වන්නේ පාරදෘශ්යභාවයයි..
අධිකරණයට මහජනතාවගෙන් අවශ්ය වන්නේ අන්ධ විශ්වාසයක් නොවේ.
මහජනතාවට අවශ්ය වන්නේ, “මෙතැන කිසිවෙකුට පුද්ගලික වාසියක් ලබාදීමට ඉඩක් නැත” යන විශ්වාසයයි.
ඒ විශ්වාසය ඇති කිරීමට හැකි සෑම පියවරක්ම ගත යුතුය. විශේෂයෙන්ම අධිකරණයේම විනිසුරුවන්ගේ විශ්රාම වයස දීර්ඝ කළ හැකි ව්යවස්ථා සංශෝධනයක් පිළිබඳ නඩුවකදී එය දෙගුණයකින් වැදගත්ය.
අවසානයේ අපි ඇසිය යුත්තේ එකම ප්රශ්නයයි..
අගවිනිසුරුවරයා පක්ෂපාතී බවට සාක්ෂියක් තිබේද? එය වෙනම ප්රශ්නයකි.
නමුත්, “පක්ෂපාතී නොවන බවට මහජන විශ්වාසය ඇති කරන ආකාරයෙන් මෙම නඩු විභාගය සංවිධානය කර තිබේද?”
එය ඊටත් වඩා වැදගත් ප්රශ්නයකි. මන්ද, අධිකරණයේ ශක්තිය තීන්දුවකින් පමණක් ඇති නොවේ. එහි ශක්තිය ඇතිවන්නේ,
එම තීන්දුව දෙන ආයතනය පිළිබඳව ජනතාව තුළ ඇති විශ්වාසයෙනි.
ඒ නිසා 22 වැනි ව්යවස්ථා සංශෝධනය සම්බන්ධයෙන් අද අප අසන ප්රශ්නය අගවිනිසුරුවරයාට හෝ කිසිදු විනිසුරුවරයෙකුට පෞද්ගලිකව අපහාස කිරීමක් නොවේ. එය ඊට වඩා විශාල ප්රශ්නයකි.
“ශ්රී ලංකාවේ අධිකරණය පිළිබඳ මහජන විශ්වාසය ආරක්ෂා කිරීමට අපි උපරිම පියවර ගන්නවාද?”
අද ඒ ප්රශ්නයට පිළිතුරු දිය යුත්තේ විනිසුරුවන් පමණක් නොවේ. නීතිඥයන්, දේශපාලකයන්, මාධ්ය සහ සමස්ත පුරවැසියන්ම එයට පිළිතුරු දිය යුතුය.
මන්ද, අද අපි අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය වෙනුවෙන් ඉදිරිපත් කරන ප්රමිතිය, හෙට අපේ දරුවන්ට උරුම වන ප්රජාතන්ත්රවාදයේ ප්රමිතියයි.
අධිකරණය දේශපාලන බලයෙන් ස්වාධීන විය යුතුය. අධිකරණය පෞද්ගලික වාසි පිළිබඳ සැකයෙන්ද ස්වාධීන විය යුතුය. ඒ වගේම අධිකරණය පිළිබඳ මහජන විශ්වාසය කිසිදු ආකාරයකින් පළුදු නොවන බවට වගබලා ගැනීමත් අධිකරණයේම වගකීමකි.
යුක්තිය ඉටු කිරීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ. යුක්තිය ඉටු වන බව පෙනෙන්නටත් තිබිය යුතුය.
• ජයලත්ගේ සුනිල් ගාමිණී
