වැට් (VAT) දැල තවත් පුළුල් වෙයි! අලුතින් ව්යාපාර 10,000ක් බදු පද්ධතියට; සීමාව මිලියන 36ට බස්සයි
1 min read
බදු අනුපාත වැඩි කරනවාට වඩා බදු ගෙවන්නන් පිරිස වැඩි කිරීම සාධනීයයි; ආර්ථික ස්ථාවරත්වයට මහා භාණ්ඩාගාරයෙන් නව උපායමාර්ගයක්
ශ්රී ලංකාවේ මූල්ය පුනරුත්ථාපන ක්රියාවලිය තවදුරටත් ශක්තිමත් කරමින්, වැට් බදු (VAT) ලියාපදිංචි වීමේ වාර්ෂික සීමාව පහත හෙළා (lower the VAT registration threshold- එනම්, රුපියල් මිලියන 60 සිට රුපියල් මිලියන 36 දක්වා) බදු පදනම සැලකිය යුතු ලෙස පුළුල් කිරීමට රජය සහ දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව (IRD) පියවර ගෙන ඇත.
ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන පරිදි, මෙමඟින් පවතින බදු අනුපාතයන් තවදුරටත් ඉහළ දැමීමකින් තොරව, රාජ්ය ආදායම ස්ථාවර කරගැනීම සඳහා සාධනීය ව්යුහාත්මක වෙනසක් සිදුවනු ඇත.
පාර්ලිමේන්තුවේ සමාලෝචනයට ලක්ව ඇති නව සංශෝධනයට අනුව, වැට් බදු ලියාපදිංචිය සඳහා මෙතෙක් පැවැති රුපියල් මිලියන 60ක වාර්ෂික පිරිවැටුම් සීමාව රුපියල් මිලියන 36ක් දක්වා පහත හෙළනු ලැබේ. මහා භාණ්ඩාගාරයේ ඇස්තමේන්තුවලට අනුව මෙමඟින් අලුතින් ව්යාපාර 10,000ක් පමණ වැට් බදු පද්ධතියට ඇතුළත් වන අතර, සමස්ත ලියාපදිංචි ව්යාපාර සංඛ්යාව 35,000 සිට 45,000 දක්වා ඉහළ යනු ඇත. මෙය හුදෙක් බදු එකතු කිරීමක් නොව, අතීතයේ සිදුවූ වැරදි බදු ප්රතිපත්ති නිවැරදි කිරීමකි.
ප්රතිසංස්කරණයේ ඇති ධනාත්මක පැතිකඩ
ක්ෂේත්රයේ ආර්ථික විද්යාඥයන් මෙම බදු ප්රතිසංස්කරණය දෙස සුබවාදීව බලන ප්රධාන හේතු මෙසේය.
සාධාරණ බදු ව්යාප්තිය (Equitable Distribution):
බදු අනුපාතයන් (Tax Rates) නැවත නැවතත් ඉහළ දමමින් දැනටමත් බදු ගෙවන සීමිත ව්යාපාර පිරිසකට පීඩනයක් දෙනවා වෙනුවට, බදු දැල පළල් කිරීම (Broadening the tax base) හරහා සමස්ත ආර්ථිකය පුරා බදු බර සාධාරණව බෙදී යයි.
මූල්ය විශ්වසනීයත්වය ශක්තිමත් වීම:
2025 වසරේදී ලංකාවේ ප්රාථමික අතිරික්තය (Primary Surplus) දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) 5% ඉක්මවා ගියේ ජාත්යන්තර මුල්ය අරමුදලේ (IMF) 2.3% ඉලක්කය ද අභිබවා යමිනි. මෙම ප්රතිසංස්කරණ හරහා එම මූල්ය ස්ථාවරත්වය තවදුරටත් ඉදිරියට පවත්වා ගත හැක.
අනාගතයේ බදු අනුපාත අඩුවීමේ බලාපොරොත්තුව:
බදු ගෙවන්නන්ගේ ජාලය විශාල වී රාජ්ය ආදායම ශක්තිමත් මට්ටමක පැවතුනහොත්, ඉදිරියේදී පවතින ඉහළ බදු අනුපාතයන් (Tax rates) පහත හෙළීමට රජයට මූල්යමය ඉඩකඩක් (Fiscal space) නිර්මාණය වේ.
ව්යාපාරික ප්රජාව මුහුණ දෙන ප්රායෝගික අභියෝග
මෙම ප්රතිසංස්කරණය සාර්ථක කරගැනීම සඳහා රජය සහ නියාමකයන් අවධානය යොමුකළ යුතු ඵලදායී යෝජනා.
පරිපාලනමය සූදානම (Compliance and Support):
බදු දැලට අලුතින් ඇතුළත් වන මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාර 10,000කට බදු ගොනු පවත්වාගෙන යාම පිළිබඳව නිසි මඟපෙන්වීමක් දිය යුතුය. ලිපි ලේඛන කටයුතු සංකීර්ණ වීම ව්යාපාරික ක්රියාවලියට බාධාවක් නොවිය යුතුය.
දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ කාර්යක්ෂමතාව:
බදු ගොනු සංඛ්යාව එකවරම ඉහළ යන විට ඒවා විනිවිදභාවයකින් යුතුව කළමනාකරණය කිරීමට සහ බදු පැහැර හැරීම් වැළැක්වීමට දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ ඩිජිටල් පද්ධතීන් වඩාත් වේගවත් කළ යුතුය.
ප්රවීණයන් පෙන්වා දෙන්නේ වසර ගණනාවක පටු බදු ප්රතිපත්ති නිසා වෙළඳපොළ තරඟකාරීත්වයට සිදු වූ හානිය වැළැක්වීමට සහ රටේ මූල්ය කීර්තිනාමය රැකගැනීමට මෙම වැට් සංශෝධනය අත්යවශ්ය පියවරක් වනු ඇති බවයි.
