මැදි ආදායම් රටක සැඟවුණු සමාජ අර්බුදය
1 min read
ශ්රී ලංකාව නැවතත් මැදි ආදායම් රටක් ලෙස වර්ගීකරණය වී ඇති බවට පළ වූ ප්රවෘත්තිය, පසුගිය වසර කිහිපය තුළ අත්විඳි දැඩි ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව අපට ලැබුණු සුබදායී පුවත් අතරින් එකකි. විදේශ විනිමය හිඟය, ණය පැහැර හැරීම, අධික උද්ධමනය, ඉන්ධන පෝලිම් සහ අත්යවශ්ය භාණ්ඩ හිඟය වැනි අභියෝගවලින් පීඩාවට පත් වූ රටක් සඳහා මෙවැනි ජාත්යන්තර පිළිගැනීමක් බලාපොරොත්තුවක් ඇති කිරීම ස්වාභාවිකය. එය ශ්රී ලංකාවේ සාර්ව ආර්ථිකය (macroeconomy) යම් ස්ථාවරත්වයක් කරා ගමන් කරමින් සිටින බවට ලැබුණු ධනාත්මක සංඥාවක් ලෙස සැලකිය හැකිය. එහෙත්, ඕනෑම වැදගත් සංඛ්යාත්මක ජයග්රහණයක් මෙන්ම, මෙම ප්රවෘත්තියද ප්රශංසා කිරීමට පෙර අප විසින් ඇසිය යුතු මූලික ප්රශ්නයක් තිබේ. ශ්රී ලංකාව නැවත මැදි ආදායම් රටක් බවට පත් වී තිබේ නම්, ශ්රී ලාංකිකයන්ගේ ජීවිතද නැවත මැදි ආදායම් ජීවන තත්ත්වයකට ළඟා වී තිබේද? මෙම ප්රශ්නයට අවංක පිළිතුරක් ලබා දීමට නම්, අප සංඛ්යාලේඛනවලින් ඔබ්බට ගොස් ජනතාවගේ දෛනික ජීවිතය දෙස බැලිය යුතුය.
අදත් බොහෝ පවුල් තම මාසික ආදායමෙන් මාසය අවසන් කිරීමට අරගල කරති. වැටුප් ලැබෙන දිනයේ සිට දින කිහිපයක් ඇතුළත ආහාර, කුලිය, විදුලිය, ජලය, ප්රවාහනය, පාසල් වියදම් සහ ණය වාරික ගෙවා අවසන් වන විට, මාසයේ ඉතිරි දින කිහිපය ගෙවෙන්නේ දැඩි ආර්ථික පීඩනයක් මධ්යයේය. මේ යථාර්ථය සැලකිල්ලට ගත් විට, මැදි ආදායම් රටක් ලෙස ලැබුණු නිල පිළිගැනීම සහ මැදි ආදායම් ජීවිතයක් ගත කරන ජනතාව අතර තවමත් සැලකිය යුතු පරතරයක් පවතින බව පෙනී යයි.
මෙම පරතරය තේරුම් ගැනීම සඳහා අප මුලින්ම තේරුම් ගත යුත්තේ “රට” සහ “සමාජය” යන සංකල්ප දෙක එකිනෙකට සමාන නොවන බවයි.
රටක් (country) යනු ප්රධාන වශයෙන් ආර්ථික දත්ත, මූල්ය දර්ශක සහ ජාත්යන්තර සංසන්දන මගින් විස්තර කළ හැකි ඒකකයකි. එහෙත් සමාජයක් (society) යනු සංඛ්යා මගින් පමණක් මැනිය නොහැකි මිනිස් ජීවිතවල එකතුවකි. එය පුද්ගලයන්ගේ ආදායම පමණක් නොව, ඔවුන්ගේ සෞඛ්යය, අධ්යාපනය, රැකියා සුරක්ෂිතභාවය, සමාජ සාධාරණත්වය, අනාගතය පිළිබඳ විශ්වාසය සහ ගෞරවාන්විත ජීවිතයක් ගත කිරීමේ හැකියාවද ඇතුළත් පුළුල් සංකල්පයකි. එබැවින්, “මැදි ආදායම් රටක්” යනු ආර්ථික වර්ගීකරණයකි. “මැදි ආදායම් සමාජයක්” යනු සංවර්ධනයේ ගුණාත්මක තත්ත්වයකි. මේ දෙක අතර වෙනස වටහා නොගැනීම නිසාම බොහෝ විට ආර්ථික ප්රවෘත්ති පිළිබඳ අපගේ විග්රහය සීමා වී යයි.
ලෝක බැංකුව රටවල් වර්ගීකරණය කරන්නේ ප්රධාන වශයෙන් ඒක පුද්ගල දළ ජාතික ආදායම (Gross National Income Per Capita – GNI per capita) මතය. එම දර්ශකය මගින් රටේ සමස්ත ජාතික ආදායම ජනගහනය අනුව සාමාන්යකරණය කරයි. මෙය රටවල් අතර සංසන්දනය කිරීම සඳහා ඉතා වැදගත් සහ පිළිගත් ක්රමවේදයකි. එහෙත් එය සාමාන්යය (average) පිළිබඳ දර්ශකයක් මිස, බෙදීයාම (distribution) පිළිබඳ දර්ශකයක් නොවේ. මෙහි ඇති මූලික ගැටලුව එයයි. රටේ ආදායම වැඩි විය හැකිය. එහෙත් එම ආදායම සමාජයේ සෑම කොටසකටම සමාන ලෙස නොළඟා විය හැකිය. රටේ ආර්ථිකය වර්ධනය විය හැකිය. එහෙත් බොහෝ පවුල්වල ජීවන තත්ත්වය එතරම් වෙනස් නොවිය හැකිය. සංඛ්යා ඉහළ යා හැකිය. එහෙත් බලාපොරොත්තු පහළ යා හැකිය. මේ නිසාම, ආර්ථික විද්යාවේ සහ සංවර්ධන අධ්යයනයේ වඩාත් බලපෑම් කළ චින්තකයන්ගෙන් කෙනෙකු වන අමර්ත්ය සෙන් (Amartya Sen) සංවර්ධනය අර්ථ දක්වන්නේ ආදායම ඉහළ යාම ලෙස පමණක් නොව, මිනිසුන්ට තමන් අගය කරන ජීවිතයක් ගත කිරීමට ඇති හැකියාවන් (capabilities) පුළුල් කිරීම ලෙසය. එම අදහස අද ශ්රී ලංකාවට විශේෂයෙන් අදාළ වේ. මන්ද, සැබෑ සංවර්ධනය යනු රාජ්ය ගිණුම්පත්වල සංඛ්යා වැඩිවීම පමණක් නොව, සාමාන්ය පුරවැසියෙකුගේ ජීවිතයේ අවස්ථා වැඩිවීමද වන බැවිනි.
එමෙන්ම, ජෝසෆ් ස්ටිග්ලිට්ස් (Joseph Stiglitz) ඇතුළු ආර්ථික විද්යාඥයන් දිගු කලක් තිස්සේ අවධාරණය කර ඇත්තේ, ජාතික ආදායම හෝ දළ දේශීය නිෂ්පාදනය වැනි දර්ශක රටක ආර්ථික ක්රියාකාරිත්වය මැනීමට වැදගත් වුවද, ඒවා ජනතාවගේ යහපැවැත්ම, සමාජ සාධාරණත්වය සහ ජීවන ගුණාත්මකභාවය සම්පූර්ණයෙන්ම පිළිබිඹු නොකරන බවයි. එබැවින් සංඛ්යාත්මක සාර්ථකත්වය සහ මානව සංවර්ධනය එකිනෙකට සමාන ලෙස සැලකීම ප්රතිපත්තිමය වශයෙන් භයානක වරදකි. අද ශ්රී ලංකාව සිටින්නේද එවැනි සංධිස්ථානයකය.
එක් අතකින් සාර්ව ආර්ථික දර්ශක යහපත් අතට හැරෙමින් පවතී. උද්ධමනය පාලනය වී ඇත. විදේශ සංචිත යම් මට්ටමකට ශක්තිමත් වී ඇත. සංචාරක ව්යාපාරය යළි පණ ගනිමින් තිබේ. අපනයන ක්ෂේත්රයේද යම් ප්රගතියක් දක්නට ලැබේ. මේ සියල්ල අගය කළ යුතුය. නමුත් අනෙක් අතට, පවුලක ආර්ථිකය තවමත් දැඩි පීඩනයකට ලක්ව ඇත. ජීවන වියදම ඉහළය. සැබෑ වැටුප් වර්ධනය සීමිතය. ණය බර වැඩිය. තරුණයන්ගේ බලාපොරොත්තුව විදේශගත වීමය. කුඩා ව්යාපාර බොහොමයක් තවමත් සම්පූර්ණයෙන් යථා තත්ත්වයට පත්වී නැත. එබැවින්, සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය (macroeconomic stability) සහ පවුල් ආර්ථිකයේ ප්රකෘතිමත් වීම (household economic recovery) එකම දෙයක් නොවන බව පැහැදිලිව වටහා ගත යුතුය. මෙම ලිපියේ මූලික තර්කය එයයි. ශ්රී ලංකාව නැවත මැදි ආදායම් රටක් වීම නිසැකවම වැදගත් ජයග්රහණයකි. එහෙත් එය අවසාන ගමනාන්තය නොවේ. සැබෑ අභියෝගය වන්නේ එම සංඛ්යාත්මක ජයග්රහණය, සෑම පුරවැසියෙකුටම ගෞරවාන්විත, සුරක්ෂිත සහ බලාපොරොත්තු සහිත ජීවිතයක් ගත කළ හැකි මැදි ආදායම් සමාජයක් බවට පරිවර්තනය කිරීමයි.
සංඛ්යා ප්රකෘතිමත් වුවත්, පවුල් ආර්ථිකය ප්රකෘතිමත් වී තිබේද?
අද ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකය පිළිබඳ කතා කරන විට, එකිනෙකට වෙනස් කථා දෙකක් අපට ඇසෙයි. පළමුවැන්න සාර්ව ආර්ථිකයේ (macroeconomy) කථාවයි. එහි උද්ධමනය පාලනය වී ඇත. විදේශ විනිමය සංචිත ශක්තිමත් වෙමින් පවතී. සංචාරක ව්යාපාරය යළි පණ ගනිමින් තිබේ. අපනයන ක්ෂේත්රයද යම් ප්රගතියක් පෙන්වයි. රාජ්ය මූල්ය කළමනාකරණයේද යම් විනයක් ගොඩනැගෙමින් ඇත. මෙම දර්ශක අනුව බලන විට, ශ්රී ලංකාව ආර්ථික අර්බුදයේ අගාධයෙන් ක්රමයෙන් ගොඩ එමින් සිටින බව පැවසිය හැකිය.
එහෙත් දෙවැනි කථාව ඇසෙන්නේ රටේ නිවෙස් තුළිනි. එය සාර්ව ආර්ථික වාර්තාවල නොපෙනෙන, නමුත් සෑම පවුලක්ම දිනපතා අත්විඳින ජීවිතයේ කථාවයි.
අදත් බොහෝ පවුල් තම මාසික වියදම් පාලනය කරන්නේ ආදායම වැඩි වී ඇති නිසා නොව, අවශ්යතා අඩු කිරීමෙනි. ආහාර වර්ග වෙනස් කරති. පෝෂණය අඩු කරති. විනෝදාස්වාදය අත්හරිති. දරුවන්ගේ අමතර පන්ති සීමා කරති. වෛද්ය පරීක්ෂණ ප්රමාද කරති. නිවසේ අලුත්වැඩියා කල් දමති. නව ආයෝජන ගැන සිතනවා වෙනුවට, පවතින ජීවිතය පවත්වා ගැනීමම ඔවුන්ගේ ප්රමුඛ අරමුණ වී තිබේ.
මෙය ආදායම් හිඟයකට වඩා මිලදී ගැනීමේ හැකියාවේ (purchasing power) පිරිහීම පිළිබඳ කතාවකි. නාමික වැටුප් (nominal wages) යම් ප්රමාණයකින් වැඩි වී තිබුණද, ඒවායේ සැබෑ වටිනාකම (real wages) බොහෝ පවුල්වලට තවමත් 2022ට පෙර පැවති මට්ටමට සම්පූර්ණයෙන්ම ළඟා වී නොමැත. ඒ නිසා ජනතාවගේ මූලික හැඟීම වන්නේ “ආර්ථිකය යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් ඇතැයි කියන නමුත්, අපේ ජීවිතවල එය තවමත් දැනෙන්නේ නැත” යන්නයි.
මෙහිදී තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ මැදි පන්තියේ (middle class) තත්ත්වයයි. ඕනෑම රටක ආර්ථික ස්ථාවරත්වයේ ප්රධාන කුළුණ වන්නේ මැදි පන්තියයි. ඔවුන් බදු ගෙවති, දරුවන්ගේ අධ්යාපනයට ආයෝජනය කරති, නිවාස මිලදී ගනිති, කුඩා ව්යාපාර ආරම්භ කරති, සහ දේශීය ආර්ථිකයේ පරිභෝජනයට ප්රධාන දායකත්වයක් ලබා දෙති. එහෙත් පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ශ්රී ලංකාවේ මැදි පන්තියේ විශාල කොටසක් ආර්ථික වශයෙන් පසුබැස ගොස් ඇත.
ඔවුන්ගේ වැටුප් වැඩි වූයේ ජීවන වියදමේ වැඩිවීමට වඩා අඩු වේගයකිනි. ආදායම් බදු බර වැඩි විය. විදුලි ගාස්තු, ජල ගාස්තු සහ අනෙකුත් සේවා ගාස්තු ඉහළ ගියේය. නිවාස ණය සහ වාහන ණය වාරික බොහෝ පවුල්වල මාසික ආදායමෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් ගිල ගත්තේය. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, අනාගතය සඳහා ඉතිරි කිරීමේ හැකියාව අඩු වූ අතර, හදිසි ආර්ථික කම්පනයකට මුහුණ දීමේ ශක්තියද දුර්වල විය.
ආර්ථික විද්යාවේ මෙය “The Squeezed Middle” ලෙස හැඳින්වේ. එනම්, දුප්පත් නොවූවත් සුරක්ෂිතද නොවන පන්තියකි. එය අද ශ්රී ලංකාවේ බොහෝ පවුල්වල යථාර්ථයයි.
තරුණ පරපුරේ අපේක්ෂාවන් මෙම තත්ත්වය තවත් පැහැදිලි කරයි. මීට දශක කිහිපයකට පෙර බොහෝ තරුණයන්ගේ සිහිනය වූයේ හොඳ රැකියාවක් ලබා ශ්රී ලංකාව තුළ තම අනාගතය ගොඩනැගීමයි. අද බොහෝ දෙනාගේ සිහිනය වී ඇත්තේ රට හැර යාමයි. වෛද්යවරු, ඉංජිනේරුවන්, තොරතුරු තාක්ෂණ විශේෂඥයන්, ගණකාධිකාරීන්, හෙදියන් සහ දක්ෂ කාර්මිකයන් විශාල සංඛ්යාවක් විදේශගත වෙති. මෙය පුද්ගලික තීරණයකට වඩා වැඩි දෙයකි. එය සමාජයක් තම අනාගතය පිළිබඳ දරන විශ්වාසයේ මිනුම් දණ්ඩකි.
රටක වටිනාම සම්පත ස්වාභාවික සම්පත් නොව මානව ප්රාග්ධනය (human capital) ය. එම ප්රාග්ධනය රට හැර යන්නේ නම්, එය සංවර්ධනයේ නිහඬ අනතුරු ඇඟවීමකි. එය අදම ජාතික අවධානයට ලක් විය යුතු ප්රශ්නයකි. එමෙන්ම, කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යවසාය (SMEs) පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළ යුතුය. ශ්රී ලංකාවේ රැකියා අවස්ථාවලින් සැලකිය යුතු ප්රමාණයක් මෙම අංශය මගින් නිර්මාණය කරයි. නමුත් පසුගිය වසරවලදී ඉහළ පොලී අනුපාත, මූල්ය පහසුකම්වල සීමාවන්, අමුද්රව්ය පිරිවැය ඉහළ යාම සහ දේශීය ඉල්ලුම පහළ යාම නිසා බොහෝ ව්යාපාර තවමත් සම්පූර්ණයෙන් යථා තත්ත්වයට පත්වී නැත. සමහර ව්යාපාර පවතින්නේ ලාභ ලබමින් නොව, වසා දැමීම වළක්වා ගැනීම සඳහාය. මෙවැනි පරිසරයක නව රැකියා නිර්මාණය වීමද සීමා වේ.
ග්රාමීය ශ්රී ලංකාවේ තත්ත්වයද වෙනස් නොවේ. ගොවීන් නිෂ්පාදන පිරිවැය, වෙළෙඳපොළ අවිනිශ්චිතතාව සහ දේශගුණික අවදානම් යන ත්රිත්වයට මුහුණ දෙති. ධීවරයන් ඉන්ධන සහ මෙහෙයුම් පිරිවැය සමඟ සටන් කරති. කුඩා වෙළෙඳුන් පාරිභෝගික ඉල්ලුම අඩුවීමෙන් පීඩාවට පත්ව සිටිති. මෙම පිරිස් රටේ සාර්ව ආර්ථික දර්ශක ගැන කතා නොකරති. ඔවුන් කතා කරන්නේ තම දෛනික ආදායම සහ ජීවන වියදම ගැනයි.
මෙහිදී තවත් වැදගත් කරුණක් මතු වේ. ආර්ථික වර්ධනය (economic growth) සහ ඇතුළත් සංවර්ධනය (inclusive development) එකම දෙයක් නොවේ. රටේ ජාතික ආදායම වැඩි විය හැකිය. නමුත් එහි ප්රතිලාභ සමාජයේ සීමිත කොටසකට පමණක් ළඟා වන්නේ නම්, එම වර්ධනය සමාජමය වශයෙන් තිරසාර නොවේ. සංවර්ධනයේ සැබෑ ප්රශ්නය වන්නේ රට කොපමණ උපයනවාද යන්න නොව, එම ප්රතිලාභ කාටද, කෙසේද සහ කොපමණ දුරට ළඟා වන්නේද යන්නයි. එම නිසා, ශ්රී ලංකාව අද මුහුණ දෙන ප්රධාන අභියෝගය සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය ගොඩනැගීම පමණක් නොවේ. එම ස්ථාවරත්වය සාමාන්ය පවුලක ජීවිතයේ දැනෙන වෙනසක් බවට පරිවර්තනය කිරීමයි. ආර්ථික වාර්තාවල පෙනෙන සංඛ්යා, වෙළෙඳපොළේ මිලදී ගැනීමේ හැකියාව බවට පත් විය යුතුය. ආයෝජන, ගුණාත්මක රැකියා බවට පත් විය යුතුය. වර්ධනය, බෙදාගත් සමෘද්ධියක් බවට පත් විය යුතුය.
එය සිදු නොවන්නේ නම්, ශ්රී ලංකාව සංඛ්යාත්මකව මැදි ආදායම් රටක් වුවද, සමාජමය වශයෙන් තවමත් මැදි ආදායම් සමාජයක් බවට පත්වී ඇතැයි පැවසීම අපහසුය.
සැබෑ මැදි ආදායම් සමාජයක් ගොඩනැගෙන්නේ කෙසේද?
ශ්රී ලංකාව නැවත මැදි ආදායම් රටක් ලෙස වර්ගීකරණය වීම අගය කළ යුතු ජාත්යන්තර පිළිගැනීමකි. එහෙත් එය අපගේ ගමනේ අවසානය නොව, නව අදියරක ආරම්භය ලෙස දැකිය යුතුය. අද අප ඉදිරියේ තිබෙන සැබෑ අභියෝගය වන්නේ සංඛ්යාත්මක ප්රගතිය සමාජමය ප්රගතියක් බවට පරිවර්තනය කිරීමයි. එය සිදුවන්නේ ආදායම ඉහළ යාමෙන් පමණක් නොව, ජනතාවගේ ජීවිතයේ ගුණාත්මකභාවය ඉහළ යන විටය.
මෙම සන්දර්භය තුළ, අමර්ත්ය සෙන් (Amartya Sen) ගේ සංවර්ධන දර්ශනය අපට ඉතා වැදගත් පාඩමක් උගන්වයි. ඔහුට අනුව සංවර්ධනය යනු ජාතික ආදායම වැඩි කිරීම නොව, මිනිසුන්ට තමන් අගය කරන ජීවිතයක් ගත කිරීමට ඇති හැකියාවන් (capabilities) පුළුල් කිරීමයි. හොඳ අධ්යාපනයක් ලැබීමට, ගුණාත්මක සෞඛ්ය සේවාවක් ලබා ගැනීමට, ගෞරවාන්විත රැකියාවක් කිරීමට, ආරක්ෂිතව ජීවත් වීමට සහ තම දරුවන්ට වඩා හොඳ අනාගතයක් ගොඩනැගීමට ඇති හැකියාවන් පුළුල් නොවන්නේ නම්, ආදායම ඉහළ ගිය පමණින් සංවර්ධනය සම්පූර්ණ නොවේ.
එමෙන්ම ජෝසෆ් ස්ටිග්ලිට්ස් (Joseph Stiglitz) වසර ගණනාවක් තිස්සේ අවධාරණය කර ඇත්තේ, දළ දේශීය නිෂ්පාදනය (GDP) හෝ ජාතික ආදායම වැනි දර්ශක රටක නිෂ්පාදන ශක්තිය පෙන්වුවද, ජනතාවගේ යහපැවැත්ම, ආදායම් බෙදීයාම සහ සමාජ සාධාරණත්වය මැනීමට ඒවා ප්රමාණවත් නොවන බවයි. එම නිසා ප්රතිපත්ති සම්පාදකයන්ගේ අවධානය සංඛ්යා වැඩි කිරීමෙන් පමණක් නොව, සමෘද්ධිය බෙදා හැරීම (shared prosperity) කෙරෙහිද යොමු විය යුතුය. ඒ හා සමානව මයිකල් පෝටර් (Michael Porter) අපට මතක් කර දෙන්නේ, රටක තරඟකාරීත්වය (competitiveness) අඩු වැටුප් මත නොව, ඉහළ ඵලදායිතාව (productivity), නවෝත්පාදනය (innovation), ශක්තිමත් ආයතන (institutions) සහ දක්ෂ මානව ප්රාග්ධනය (human capital) මත ගොඩනැගෙන බවයි. එය ශ්රී ලංකාවට ඉතා වැදගත් පණිවිඩයකි. මන්ද, මැදි ආදායම් උගුලෙන් (middle-income trap) ගැලවීමට නම්, අඩු පිරිවැය මත තරඟ කිරීමේ ආර්ථිකයක සිට දැනුම, තාක්ෂණය සහ ඉහළ වටිනාකමක් (value addition) නිර්මාණය කරන ආර්ථිකයකට අප පරිවර්තනය විය යුතු බැවිනි.
මෙම අදහස් සාර්ථකව ක්රියාවට නැංවූ රටවල් අපට ආදර්ශ සපයයි. දකුණු කොරියාව යුද්ධයෙන් විනාශ වූ දුප්පත් රටක සිට ලෝකයේ ඉහළ ආදායම් රටක් බවට පත්වූයේ කාර්මීකරණය පමණක් නිසා නොවේ. එය අධ්යාපනය, පර්යේෂණ, තාක්ෂණය, කර්මාන්ත ප්රතිපත්තිය සහ ශක්තිමත් රාජ්ය ආයතන අතර දිගුකාලීන සම්බන්ධීකරණයේ ප්රතිඵලයකි. වියට්නාමය ගෝලීය නිෂ්පාදන දාමයට (global value chains) සම්බන්ධ වෙමින්, අපනයන, ආයෝජන සහ මානව ප්රාග්ධනය ශක්තිමත් කිරීම හරහා වේගවත් සංවර්ධනයක් අත්කර ගත්තේය. මැලේසියාවද නිෂ්පාදන ආර්ථිකයක සිට දැනුම මත පදනම් වූ සේවා ආර්ථිකයක් වෙත ක්රමානුකූලව ගමන් කළේය. මෙම රටවල් අතර වෙනස්කම් තිබුණද, ඔවුන් සියලු දෙනාගෙන්ම ඉගෙන ගත හැකි පොදු පාඩමක් තිබේ. ඔවුන් සංඛ්යා පසුපස දිව ගියේ නැත; ආයතන ගොඩනැගූහ. ඔවුන් ආදායම පමණක් වැඩි කළේ නැත; නිෂ්පාදන හැකියාව වැඩි කළහ. ඔවුන් ආර්ථිකය පමණක් වර්ධනය කළේ නැත; මිනිසුන්ගේ හැකියාවන් වර්ධනය කළහ.
ශ්රී ලංකාවටද අද අවශ්ය වන්නේ එවැනිම දිගුකාලීන සංවර්ධන රාමුවකි. එය ආණ්ඩුවක් වෙනස් වූ සෑම අවස්ථාවකම වෙනස් වන කෙටිකාලීන වැඩසටහන්වල එකතුවක් නොවිය යුතුය. එය පක්ෂ දේශපාලනයෙන් ඔබ්බට යන, දශක දෙකක් හෝ තුනක් ඉදිරිය දෙස බලන ජාතික සංවර්ධන එකඟතාවක් (national development compact) විය යුතුය. එවැනි රාමුවක ප්රමුඛතා කිහිපයක් පැහැදිලිය.
පළමුව, ඵලදායිතාව (productivity) ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික ප්රතිපත්තියේ මධ්යස්ථානය බවට පත්විය යුතුය. වැටුප් දිගුකාලීනව වැඩි කළ හැක්කේ නිෂ්පාදන හැකියාව වැඩි කිරීමෙනි. දෙවනුව, අධ්යාපනය, වෘත්තීය පුහුණුව සහ ඩිජිටල් කුසලතා සඳහා සිදු කරන ආයෝජන සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ නැංවිය යුතුය. තෙවනුව, කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යවසාය රටේ රැකියා එන්ජිම බවට පත් කිරීම සඳහා මූල්ය පහසුකම්, තාක්ෂණික සහාය සහ නව වෙළෙඳපොළවලට ප්රවේශය පුළුල් කළ යුතුය. සිව්වනුව, ආයෝජකයන්ට සහ පුරවැසියන්ට විශ්වාසය ඇති කරන ශක්තිමත්, විනිවිද පෙනෙන සහ වගකීමෙන් ක්රියා කරන රාජ්ය ආයතන ගොඩනැගීම අත්යවශ්යය. පස්වනුව, සංවර්ධනයේ ප්රතිලාභ ග්රාමීය ප්රදේශ, කාන්තාවන්, තරුණයන් සහ අවදානමට ලක්වූ සමාජ කණ්ඩායම් වෙත සාධාරණ ලෙස ළඟා වන ඇතුළත් සංවර්ධන (inclusive development) ආකෘතියක් ගොඩනැගිය යුතුය.
මැදි ආදායම් වර්ගීකරණයෙන් මැදි ආදායම් සමාජයක් වෙත
අවසානයේදී, ශ්රී ලංකාව නැවත මැදි ආදායම් රටක් ලෙස වර්ගීකරණය වීම අපට මතක් කර දෙන්නේ ඉතා සරල නමුත් ගැඹුරු සත්යයකි. රටක සංවර්ධනය රාජ්ය ගිණුම්පත්වල ලස්සන සංඛ්යා එකතුවක් පමණක් නොවේ. එය මිනිසුන්ගේ ජීවිතවල ගුණාත්මකභාවයයි. දරුවෙකුට හොඳ පාසලක් ලැබේද? රෝගියෙකුට ගුණාත්මක සෞඛ්ය සේවාවක් ලබාගත හැකිද? තරුණයෙකුට ගෞරවාන්විත රැකියාවක් සොයාගත හැකිද? ව්යවසායකයෙකුට සාධාරණ අවස්ථාවක් ලැබේද? විශ්රාමිකයෙකුට අනාරක්ෂිතභාවයෙන් තොරව ජීවත් විය හැකිද? මෙවැනි ප්රශ්නවලට ලැබෙන පිළිතුරුම රටක සැබෑ සංවර්ධනය මනින මිනුම් දණ්ඩ වේ.
එබැවින්, මැදි ආදායම් රටක් ලෙස ලැබුණු ජාත්යන්තර පිළිගැනීම අප විසින් ප්රතික්ෂේප කළ යුතු නැත. එය ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු ශ්රී ලංකාව යම් ස්ථාවරත්වයක් කරා ගමන් කරමින් සිටින බවට ලැබුණු වැදගත් සංඥාවකි. නමුත් එය ජයග්රහණයේ අවසානය ලෙස සැලකීම බරපතළ වැරදිය. එය දැකිය යුත්තේ නව සංවර්ධන වගකීමක ආරම්භය ලෙසය. මන්ද, රටක් මැදි ආදායම් ලෙස නම් කිරීම සහ ජනතාව මැදි ආදායම් ජීවන තත්ත්වයක් අත්විඳීම එකම දෙයක් නොවන බැවිනි.
ශ්රී ලංකාවේ සැබෑ අභියෝගය වන්නේ ආදායම් වර්ගීකරණයක් ලබා ගැනීම නොව, එම ආදායම නිර්මාණය කරන පදනම් ශක්තිමත් කිරීමයි. ආයතන ශක්තිමත් නොවන්නේ නම්, මානව ප්රාග්ධනය වර්ධනය නොවන්නේ නම්, ඵලදායිතාව ඉහළ නොයන්නේ නම්, තරඟකාරීත්වය පුළුල් නොවන්නේ නම්, සහ අවස්ථා සාධාරණ ලෙස බෙදී නොයන්නේ නම්, මැදි ආදායම් රටක් ලෙස ලැබෙන නම ජන ජීවිතයේ සැබෑ වෙනසක් බවට පත් නොවේ. එවිට එය ජාත්යන්තර වාර්තාවක සටහන් වූ සංඛ්යාත්මක තත්ත්වයක් පමණක් වන අතර, සාමාන්ය පවුලක කුස්සියට, දරුවෙකුගේ පන්ති කාමරයට, තරුණයෙකුගේ රැකියා බලාපොරොත්තුවට, හෝ ව්යවසායකයෙකුගේ දෛනික අරගලයට එහි බලපෑම දැනෙන්නේ නැත.
මේ නිසා ශ්රී ලංකාවේ ප්රතිපත්ති සංවාදය දැන් නව දිශාවකට ගමන් කළ යුතුය. “අප මැදි ආදායම් රටක්ද?” යන ප්රශ්නයෙන් එය අවසන් නොවිය යුතුය. අප ඇසිය යුතු වඩාත් වැදගත් ප්රශ්නය වන්නේ, “අප ගොඩනඟන්නේ කුමන ආකාරයේ සමාජයක්ද?” යන්නයි. එය සාධාරණ අවස්ථා ඇති සමාජයක්ද? ශ්රමයට ගෞරවය ලැබෙන සමාජයක්ද? දක්ෂතාවයට ඉදිරියට යා හැකි සමාජයක්ද? දුප්පත්කම උරුමයක් නොවන සමාජයක්ද? තරුණයන්ට රට හැර යාමම එකම බලාපොරොත්තුව නොවන සමාජයක්ද?
මෙයට ප්රතිපත්තිමය පිළිතුර පැහැදිලිය. පළමුව, සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගත යුතුය. නමුත් එය අවසාන ඉලක්කය නොව, පුළුල් මානව සංවර්ධනය සඳහා වන පදනම ලෙස සැලකිය යුතුය. දෙවනුව, ජාතික ආර්ථික ප්රතිපත්තියේ මධ්යස්ථානයට ඵලදායිතාව ගෙන ආ යුතුය. වැටුප් දිගුකාලීනව ඉහළ යා හැක්කේ නියෝගවලින් නොව, ශ්රමයේ වටිනාකම, නිෂ්පාදන හැකියාව සහ නවෝත්පාදනය ඉහළ යාමෙන්ය. තෙවනුව, අධ්යාපනය, වෘත්තීය පුහුණුව, ඩිජිටල් කුසලතා සහ ජීවිත කාලය පුරා ඉගෙනීම අනාගත ආර්ථිකයේ ප්රධාන ආයෝජන ක්ෂේත්ර බවට පත් කළ යුතුය.
සිව්වනුව, කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යවසායයන් ශ්රී ලංකාවේ රැකියා නිර්මාණ එන්ජිම බවට පත් කළ යුතුය. ඒ සඳහා මූල්ය පහසුකම්, තාක්ෂණික සහාය, වෙළෙඳපොළ ප්රවේශය සහ නියාමන පහසුව ලබාදීම අත්යවශ්යය. පස්වනුව, ආයෝජකයාටත් පුරවැසියාටත් විශ්වාස කළ හැකි රාජ්ය ආයතන පද්ධතියක් ගොඩනැගිය යුතුය. ප්රතිපත්තිවල ස්ථාවරත්වය, නීතියේ ආධිපත්යය, විනිවිදභාවය, වගවීම සහ කාර්යක්ෂම රාජ්ය සේවාවකින් තොරව තිරසාර සංවර්ධනයක් ගොඩනැගිය නොහැක. හයවනුව, සංවර්ධනයේ ප්රතිලාභ කොළඹ සහ නගර මධ්යස්ථානවලට පමණක් සීමා නොවී, ග්රාමීය ප්රදේශ, කාන්තාවන්, තරුණයන්, ගොවීන්, කුඩා ව්යවසායකයන් සහ අවදානමට ලක්වූ සමාජ කණ්ඩායම් වෙතද සාධාරණව ළඟා විය යුතුය.
මේ සියල්ල සාර්ථක වීමට නම් ශ්රී ලංකාවට අවශ්ය වන්නේ තවත් කෙටිකාලීන වැඩසටහනක් නොවේ. අවශ්ය වන්නේ පක්ෂ දේශපාලනයෙන් ඔබ්බට ගිය දිගුකාලීන ජාතික සංවර්ධන එකඟතාවකි. එය වසර පහක මැතිවරණ චක්රයකට සීමා නොවී, අවම වශයෙන් වසර විස්සක හෝ තිහක ජාතික දැක්මක් මත ගොඩනැගිය යුතුය. ආයතන, අධ්යාපනය, කුසලතා, කර්මාන්ත, අපනයන, තාක්ෂණය, සමාජ ආරක්ෂණය සහ ප්රාදේශීය සංවර්ධනය එකිනෙකට සම්බන්ධ කළ සංවර්ධන රාමුවක් නොමැතිව, මැදි ආදායම් රටක සිට උසස් ජීවන තත්ත්වයක් සහිත සමාජයක් දක්වා ගමන් කිරීම අපහසුය.
අවසාන වශයෙන්, රටක ආදායම් මට්ටම යනු ප්රතිඵලයකි; හේතුව නොවේ. සැබෑ හේතුව වන්නේ ශක්තිමත් ආයතන, දක්ෂ මිනිසුන්, ඉහළ ඵලදායිතාව, නවෝත්පාදනය, සාධාරණ අවස්ථා සහ විශ්වාස කළ හැකි රාජ්ය පාලනයයි. එම පදනම් ගොඩනැගුවහොත්, මැදි ආදායම් රටක සිට මැදි ආදායම් සමාජයක් දක්වාත්, අවසානයේ ඉහළ ජීවන තත්ත්වයක් සහිත රටක් දක්වාත් යන ගමන ස්වභාවිකවම සිදුවනු ඇත.
එබැවින්, ශ්රී ලංකාව මැදි ආදායම් රටක් ලෙස නැවත වර්ගීකරණය වීම සතුටු විය හැකි ප්රවෘත්තියකි. නමුත් එය අපව සැනසීමට නොව, අපව අවදි කිරීමට භාවිත කළ යුතුය. මන්ද, රටක සංවර්ධනයේ අවසාන පරමාර්ථය සංඛ්යා ලස්සන කිරීම නොවේ; මිනිසුන්ගේ ජීවිත ලස්සන කිරීමයි. එදාට පමණක්, “ශ්රී ලංකාව මැදි ආදායම් රටක්” යන ප්රකාශය ජාත්යන්තර වර්ගීකරණයක් පමණක් නොව, සෑම පවුලකම ජීවිතය තුළ දැනෙන යථාර්ථයක් බවට පත්වනු ඇත.
- මහාචාර්ය රංජිත් බණ්ඩාර විසිනි
