ඇමෙරිකානු අධිරාජ්ය ගොඩනැගූ ‘‘පෙට්රෝ ඩොලර්“ එකේ අන්තිම කාලයද මේ!
1 min read
දශක පහක කාලයක් තිස්සේ ඇමරිකාව මුළු ලෝකයම තම ග්රහණයට නතු කරගෙන සිටියේ ප්රධාන අවි දෙකක් මගිනි. පළමුවැන්න ඔවුන් සතු අතිනවීන යුද ශක්තියයි; දෙවැන්න ලෝකයේ තෙල් ගනුදෙනු පාලනය කළ ඇමරිකානු ඩොලරයයි.
නමුත් අද වන විට, ඇමරිකානු අධිරාජ්යයේ කොඳු නාරටිය බඳු වූ මේ ‘ඩොලර් ආධිපත්යය’ දරුණුතම තර්ජනයකට ලක්ව තිබේ. ඉරාන-ඊශ්රායල ගැටුම හමුවේ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීමත් සමඟ, ලෝකය අද බරපතල ප්රශ්නයක් අසමින් සිටී: “පෙට්රෝඩොලර් යුගය අවසන් ද?”
💡 මොකක්ද මේ ‘පෙට්රෝඩොලර්’ (Petrodollar) කියන්නේ?
ඔබ කඩේට ගොස් පාන් ගෙඩියක් ගන්නා විට ඒ සඳහා ගෙවන්නේ රුපියල්වලිනි. නමුත් ශ්රී ලංකාව ලෝක වෙළඳපොළෙන් ඉන්ධන මිලදී ගන්නා විට ඒ සඳහා ගෙවිය යුත්තේ ඇමරිකානු ඩොලර්වලින් පමණක් බව ඔබ දන්නවාද? මේ ප්රශ්නය පිටුපස ඇති දැවැන්ත දේශපාලන ක්රීඩාව හඳුන්වන්නේ ‘පෙට්රෝ ඩොලර්’ (Petrodollar) නමිනි.
මෙය තේරුම් ගැනීමට අපි 1971 වසරට යා යුතුය. එවකට ඩොලරයේ වටිනාකම තීරණය වූයේ රත්තරන් මතයි. නමුත් වියට්නාම යුද්ධයෙන් පසු ඇති වූ ආර්ථික අර්බුදය නිසා ජනාධිපති රිචඩ් නික්සන් ඩොලරය සහ රත්තරන් අතර තිබූ සම්බන්ධය කපා හැරියේය.
ඩොලරය සුරැකීමට ඇමරිකාව 1974 දී සෞදි අරාබිය සමඟ ඓතිහාසික ගිවිසුමකට එළඹුණි. එහි කොන්දේසිය වූයේ: ඇමරිකාව සෞදියට ආරක්ෂාව ලබා දෙන අතර, සෞදිය තම තෙල් විකිණිය යුත්තේ ‘ඩොලර්’ වලට පමණක් බවයි. ලෝකයේ ඕනෑම රටකට තෙල් මිලදී ගැනීමට නම් මුලින්ම ඇමරිකානු ඩොලර් මිලදී ගැනීමට සිදු වූයේ මේ නිසාය.
🏛️ ඩොලරයෙන් ලෝකය පාලනය කළ හැටි
මෙය ඉතා සූක්ෂ්ම ක්රියාවලියකි. මුළු ලෝකයම තෙල් ගන්න ඩොලර් සොයන විට, ඩොලරයට ඇති ඉල්ලුම අහස උසට නැඟුණි. තෙල් විකුණන රටවල් තමන්ට ලැබෙන ඩොලර් නැවත ඇමරිකානු බැංකුවල සහ භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කරවල ආයෝජනය කළේය. මේ නිසා ඇමරිකාවට ඉතා අඩු පොලියට මුදල් ණයට ගැනීමටත්, ඒ හරහා ලෝකය පුරා යුද කඳවුරු පවත්වාගෙන යමින් තම බලය පතුරුවන්නටත් හැකි විය.
🛡️ ආරක්ෂාව පිළිබඳ විශ්වාසය බිඳ වැටීම: අරාබි රටවල් ඇමරිකාවෙන් ඉවතට?
පෙට්රෝඩොලර් ගිවිසුමේ පදනම වූයේ “තෙල් වෙනුවට ආරක්ෂාව” (Oil for Security) යන්නයි. නමුත් වර්තමාන යුදමය වාතාවරණය මෙම පදනම සහමුලින්ම සොලවා ඇත.
- ආරක්ෂක පද්ධතිවල අසාර්ථකත්වය: ඉරානය විසින් සෞදි අරාබිය, කුවේටය සහ ජෝර්දානය වැනි (GCC) රටවලට එල්ල කරන නිරන්තර මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර හමුවේ, ඇමරිකානු ආරක්ෂක පද්ධතිවලට තම මිතුරන් සුරැකීමට නොහැකි වී ඇති බව එම රටවල් විශ්වාස කරයි.
- විශ්වාසය බිඳ වැටීම: තමන්ගේ වටිනාම සම්පත වන තෙල් නිධි ආරක්ෂා කිරීමට ඇමරිකාව අපොහොසත් නම්, තවදුරටත් ඩොලරයට පමණක් ගැති වී සිටීමේ තේරුමක් නැති බව ගල්ෆ් කලාපීය නායකයින් වටහා ගනිමින් සිටී.
- විකල්ප කරා යොමු වීම: මෙතෙක් කල් ඇමරිකාවේ “ආරක්ෂිත කුඩය” යටතේ සිටි අරාබි රටවල්, දැන් චීනය සහ රුසියාව වැනි බලවතුන් සමඟ නව සබඳතා ගොඩනගමින් සිටී. චීන යුවාන් (Yuan) වැනි විකල්ප මුදල් ඒකක හරහා තෙල් වෙළඳාම ආරම්භ කිරීමට ඇති සූදානම මෙහි වඩාත්ම භයානක පෙරනිමිත්තයි.
⚠️ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ අර්බුදය සහ ඩොලරයේ පසුබැසීම
ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් 20%ක් ගමන් කරන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) වසා දැමීමත් සමඟ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 126 ඉක්මවා ගොස් ඇත. මෙය 1970 දශකයෙන් පසු ලෝකය මුහුණ දෙන දරුණුතම බලශක්ති අර්බුදයයි.
යුද්ධයටත් පෙර සිටම චීනය සහ රුසියාව ඩොලරයෙන් බැහැරව ගනුදෙනු කිරීමට පටන් ගෙන තිබුණි. දැන් ඇමරිකාවේ සමීපතම මිතුරන් වන ජපානය සහ එක්සත් රාජධානිය පවා ඇතැම් ඇමරිකානු තීරණ ප්රතික්ෂේප කිරීමෙන් පෙනී යන්නේ ඩොලර් ආධිපත්යයේ මරණ සහතිකය ලියැවෙමින් පවතින බවයි.
🌟 අවසාන ප්රතිඵලය කුමක් විය හැකිද?
පෙට්රෝඩොලර් පද්ධතිය බිඳ වැටුණහොත්, ඇමරිකාවට තවදුරටත් සීමාවක් නැතිව මුදල් මුද්රණය කරමින් ලෝකය පාලනය කළ නොහැකි වනු ඇත. එහි බලපෑම ඇමරිකානු වැසියාගේ සිට ලෝකයේ සෑම සාමාන්ය මනුෂ්යයෙකුටම දැනෙනු ඇත:
- භාණ්ඩ හා සේවා මිල අසීමිත ලෙස ඉහළ යාම.
- ඇමරිකානු බැංකු පද්ධතිය දුර්වල වීම.
- ලෝක ආර්ථිකය බහු-ධ්රැවීය (Multipolar) වීම.
ඇමරිකාවට තම මිතුරන් ආරක්ෂා කළ නොහැකි නම්, එම මිතුරන් ඩොලරය ආරක්ෂා කිරීමෙන් ද ඉවත් වනු ඇත.
ඔබේ අදහස කුමක්ද?
ඇමරිකානු-ඉරාන යුද්ධය නිසා ඇමරිකාවේ ආර්ථික ආධිපත්යය අවසන් වේ යැයි ඔබ සිතනවාද? නැතිනම් ඩොලරය වෙනුවට ආදේශ කළ හැකි ශක්තිමත් මුදල් ඒකකයක් ලෝකයට තවමත් නැති බව ඔබ විශ්වාස කරනවාද?
