ශ්රී ලංකාවෙන් හයිටි වෙත හමුදා හා පොලිස් නිලධාරීන් යැවීම වහාම අත්හිටුවන්නැයි ජාත්යන්තර මානව හිමිකම් සංවිධාන 14ක් ඉල්ලයි..
1 min read
ජාත්යන්තර මානව හිමිකම් සහ වින්දිතයන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් ක්රියාකරන සංවිධාන 14ක් ශ්රී ලංකාවෙන් හයිටි (Haiti) වෙත යැවීමට සැලසුම් කර ඇති හමුදා සාමාජිකයන් 900ක් පමණ සහ පොලිස් නිලධාරීන් 140 දෙනෙකුගේ යෙදවීම වහාම අත්හිටුවන ලෙස ඉල්ලා සිටී.
ඔවුන් පවසන්නේ, අතීත මානව හිමිකම් උල්ලංඝන චෝදනා සම්බන්ධයෙන් තෝරාගත් නිලධාරීන් ස්වාධීනව පරීක්ෂා කිරීම සඳහා විශ්වාසදායක ක්රමවේදයක් දැනට නොමැති බවයි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය (UN), හයිටි රජය සහ Gang Suppression Force (GSF) හි ස්ථාවර කමිටුව වෙත යොමු කළ ඒකාබද්ධ ප්රකාශයකින් මෙම සංවිධාන පෙන්වා දෙන්නේ, දැනට ක්රියාත්මක පරීක්ෂණ ක්රියාවලිය ප්රධාන වශයෙන් ශ්රී ලංකා හමුදාව සහ පොලිසිය විසින් තමන්ම ලබාදෙන තොරතුරු මත පදනම් වන අතර, ඊට අමතරව කොළඹ පිහිටි ඇමරිකානු තානාපති කාර්යාලය විසින් නාම ලැයිස්තුවක් සමාලෝචනය කිරීම පමණක් සිදුකරන බවයි. එවැනි ක්රියාවලියක් ස්වාධීන මානව හිමිකම් පරීක්ෂණ යාන්ත්රණයක් ලෙස පිළිගත නොහැකි බව ඔවුන්ගේ අදහසයි.
මෙම සංවිධාන පෙන්වා දෙන්නේ, ශ්රී ලංකාවේ යෝජනා කළ අවම වශයෙන් එක් නිලධාරියෙකු ඇමරිකානු Leahy Law නීතිය යටතේ ඇමරිකානු තානාපති කාර්යාලය විසින් ප්රතික්ෂේප කර ඇති බවයි. එය, මානව හිමිකම් සම්බන්ධයෙන් ගැටලු ඇති පුද්ගලයන් පවා ශ්රී ලංකා හමුදාව විසින් යෝජනා කර ඇති බවට සාක්ෂියක් වන අතර, ස්වයං සහතික කිරීමේ ක්රියාවලිය විශ්වාසදායක නොවන බවට එය තවත් සාක්ෂියක් බවද ඔවුන් සඳහන් කරයි.
සංවිධාන පෙන්වා දෙන්නේ, ශ්රී ලංකා සාම සාධක භටයන් සඳහා මීට පෙර පැවති විශ්වාසදායකම පරීක්ෂණ ක්රියාවලිය වූ ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිසම (HRCSL) සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය (OHCHR) අතර ඒකාබද්ධ පරීක්ෂණ ක්රමවේදය 2024 වසරේ බිඳ වැටුණු බවයි.
2024 දෙසැම්බර් මාසයේදී නිකුත් කළ ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිසමේ Lessons Learnt Report වාර්තාව ද එම ක්රියාවලිය OHCHR සමඟ ඒකාබද්ධව සිදුකළ යුතු බව පිළිගෙන ඇත. එයට හේතුව, එක්සත් ජාතීන්ගේ රහස්ය විමර්ශන ලේඛන සහ සාක්ෂිකරුවන්ගේ ප්රකාශ OHCHR සතුව පවතින අතර, HRCSLට ඒවාට ස්වාධීනව ප්රවේශ විය නොහැකි වීමයි.
ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් දෙදෙනෙකු පිළිබඳ විශේෂ අවධානය
හයිටි වෙත නව යෙදවීම සම්බන්ධයෙන් මූලික කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇති බවට වාර්තා වන ශ්රී ලංකාවේ ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් දෙදෙනෙකු පිළිබඳවද සංවිධාන අවධානය යොමු කර තිබේ.
ඉන් එක් අයෙකු වන්නේ ශ්රී ලංකාවේ වත්මන් ආරක්ෂක ලේකම් එච්. එස්. සම්පත් තුයියකොන්ත (H.S. Sampath Thuyacontha) ය. ශ්රී ලංකාවේ සිවිල් යුද්ධයේ අවසන් අදියරේදී Mi-24 ප්රහාරක හෙලිකොප්ටර් යානා භාවිත කළ අංක 9 ප්රහාරක හෙලිකොප්ටර් බලඝණයේ අණදෙන නිලධාරියා ලෙස ඔහු කටයුතු කර තිබුණි.
දෙවැනි නිලධාරියා වන්නේ නිව්යෝර්ක්හි එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ශ්රී ලංකා හමුදා උපදේශක ගුවන් කොමදෝරු අසේල වසන්ත ජයසේකර (Air Commodore Asela Vasantha Jayasekara) ය. ඔහුද එම කාලයේ MiG-27 භූමි ප්රහාරක ගුවන් යානා ඒකකයේ සේවය කර තිබුණි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම නිලධාරීන් දෙදෙනාම කිසිදු නිශ්චිත මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයකට පුද්ගලිකව වගකිව යුතු බවට තීරණය කර නොමැති බව සංවිධාන පැහැදිලි කරයි. එහෙත්, තමන්ගේම ක්රියාකලාපය, අණදීමේ වගකීම් හෝ මෙහෙයුම් භූමිකාව ස්වාධීනව ඇගයීමට ලක්විය යුතු පුද්ගලයන්, වෙනත් අයගේ පරීක්ෂණ ක්රියාවලිය අධීක්ෂණය කිරීම, සහතික කිරීම හෝ අනුමත කිරීමේ කාර්යභාරයක නොසිටිය යුතු බව එම ප්රකාශයේ සඳහන් වේ.
හයිටියේ පෙර සාම සාධක මෙහෙයුම පිළිබඳ චෝදනා
මෙම ප්රකාශය ශ්රී ලංකාවේ පෙර හයිටි සාම සාධක මෙහෙයුම සම්බන්ධයෙන්ද දැඩි අවධානය යොමු කරයි.
2004 වසරේ අග භාගයේ සිට 2007 ඔක්තෝබර් දක්වා කාලය තුළ එක්සත් ජාතීන්ගේ බලය යටතේ හයිටි වෙත යොමු කළ ශ්රී ලංකා හමුදා භට කණ්ඩායම්වල සාමාජිකයන් අවම වශයෙන් 134 දෙනෙකු හයිටි දරුවන් ලිංගිකව සූරාකෑම සහ අපයෝජනය කිරීමේ චෝදනාවලට සම්බන්ධ වූ බව එක්සත් ජාතීන්ගේ රහස්ය විමර්ශනයකින් අනාවරණය වී තිබුණි. එම දරුවන් අතර වයස අවුරුදු නවයක් වැනි කුඩා දරුවන්ද සිටි බව සඳහන් වේ.
එම විමර්ශනයට අනුව, ශ්රී ලංකා හමුදාව යොදවා සිටි සෑම ප්රදේශයකම පාහේ මෙම අපයෝජන සිදුවී ඇති අතර, අණදෙන නිලධාරීන් ඒ පිළිබඳ දැනුවත්ව සිටි අතර ඇතැම් අවස්ථාවලදී ඍජුවම සම්බන්ධ වී සිටි බවද සඳහන් වේ. එක් දරුවෙකු විමර්ශකයන්ට පවසා ඇත්තේ තමන් ශ්රී ලංකා හමුදා සාමාජිකයන් 100කට වැඩි පිරිසක් විසින් අපයෝජනයට ලක්වූ බවයි.
2008දී වරදකරුවන් බවට පත් වූ බව ශ්රී ලංකාව ප්රකාශ කළ සංඛ්යාව 23ක් වුවද, පසුව එය 18 දක්වාත්, ඉන්පසු 9 දක්වාත්, අවසානයේ 2018 තොරතුරු දැනගැනීමේ පනත යටතේ ලබාදුන් පිළිතුරකදී 3 දක්වාත් අඩුවී තිබේ.
2014දී ශ්රී ලංකාව එක්සත් ජාතීන්ගේ වධහිංසා විරෝධී කමිටුවට මෙම කාරණය අවසන් කර ඇති බව දැනුම් දුන්නද, කමිටුව විසින් ඉදිරිපත් කළ පසු විපරම් ප්රශ්නවලට කිසිවිටෙක පිළිතුරු ලබා දී නොමැත. එම කාරණය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ කිසිදු ආයතනයක් සෑහීමකට පත්වන ආකාරයෙන් විසඳා ඇති බව තහවුරු කර නැත.
නව යෙදවීම පිළිබඳ තවත් ගැටලු
ශ්රී ලංකා භට කණ්ඩායම හයිටියේ Artibonite කලාපයේ යෙදවීමට නියමිත බව සඳහන් වේ. මීට පෙර කෙන්යාව ප්රමුඛ මෙහෙයුම පැවති සමයේද එම ප්රදේශයේ දරුවන් සම්බන්ධ ලිංගික සූරාකෑම් සහ අපයෝජන චෝදනා මතු වී තිබුණි.
එමෙන්ම, මෙම පොලිස් කණ්ඩායමට ශ්රී ලංකා විශේෂ කාර්ය බලකාය (STF) සාමාජිකයන් ඇතුළත් විය හැකි බවටද සැක පළ කර ඇත. වාර්තා අනුව, යෝජනා කළ STF සාමාජිකයන් කිහිප දෙනෙකු ඇමරිකානු Leahy Law නීතිය යටතේ සිදුකළ සමාලෝචනයකින් පසු දැනටමත් ඉවත් කර ඇති බවද සඳහන් වේ.
සංවිධාන ඉල්ලා සිටින කරුණු
මෙම සංවිධාන එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සහ GSF ස්ථාවර කමිටුවෙන් පහත පියවර ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටී.
OHCHR හි පූර්ණ සහභාගිත්වය සහ අදාළ සියලු එක්සත් ජාතීන්ගේ වාර්තා වෙත ප්රවේශය සහිත ස්වාධීන පරීක්ෂණ ක්රමවේදයක් ස්ථාපිත කරන තෙක් යෙදවීම වහාම අත්හිටුවීම.
ගැටුම්කාරී අවශ්යතා (conflict of interest) තිබිය හැකි නිලධාරීන් පරීක්ෂණ ක්රියාවලිය සහතික කිරීම හෝ අනුමත කිරීමේ කාර්යයට සම්බන්ධ නොකිරීම.
යෙදවීමට පෙර සියලු නිලධාරීන්ගේ නම් සහ ඡායාරූප ප්රසිද්ධ කිරීම.
හයිටියේ වින්දිතයන්ට රහසිගතව පැමිණිලි කළ හැකි විශ්වාසදායක යාන්ත්රණයක් ස්ථාපිත කිරීම.
එමෙන්ම, 2004–2007 කාලයේ සිදුවූ ලිංගික අපයෝජන සිද්ධීන් සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ වධහිංසා විරෝධී කමිටුව ඉදිරිපත් කර ඇති ප්රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙන ලෙසත්, හඳුනාගත් වින්දිතයන්ට වන්දි සහ ප්රතිකර්ම ලබාදෙන ලෙසත් ශ්රී ලංකා රජයෙන්ද මෙම සංවිධාන ඉල්ලා සිටී.
මෙම ඒකාබද්ධ ප්රකාශයට International Truth & Justice Project (ITJP), Sri Lanka Campaign for Peace & Justice, People for Equality & Relief in Lanka (PEARL), British Tamils Forum, United States Tamil Action Group (USTAG), Australian Centre for International Justice, සහ International Centre for Prevention & Prosecution of Genocide ඇතුළු ජාත්යන්තර සංවිධාන 14ක් අත්සන් තබා ඇත.
