මධ්යම අධිවේගී මාර්ගය සහ “ණය නැති” සංවර්ධන මායාව: විනිමය අනුපාතයට සහ ජනතාවට සිදුවන බලපෑම
1 min read
මෑතකදී රජය විසින් මධ්යම අධිවේගී මාර්ගයේ වැඩකටයුතු විදේශ ණය නොමැතිව, දේශීය අරමුදල් මගින් සිදු කරන බවට ප්රකාශ කිරීම බොහෝ දෙනාගේ අවධානයට ලක් විය. බැලූ බැල්මට මෙය ඉතා යහපත් තත්ත්වයක් ලෙස පෙනුණද, ආර්ථික විද්යාත්මකව බලන කල මෙහි “ණය නොමැතිව සංවර්ධනය කිරීම” යන ප්රකාශය අර්ධ සත්යයකි. මන්දයත්, රජය මෙම ව්යාපෘති සඳහා මුදල් සොයා ගන්නේ භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර (Treasury Bonds) සහ බිල්පත් (Treasury Bills) නිකුත් කිරීම හරහා දේශීයව ණය ලබා ගැනීමෙනි.
මේ හරහා ආර්ථිකයට සිදුවන්නේ කුමක්ද? විදේශ ණය යනු සැමවිටම නරක දෙයක්ද? මේ ඒ පිළිබඳව කෙරෙන මූල්යමය විග්රහයකි.
- දේශීය ණය යනුත් “ණය” මයි
රජය විදේශ ණය නොගන්නා බව පැවසුවද, භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර නිකුත් කිරීම යනු දේශීය වෙළඳපොළෙන් (වාණිජ බැංකු, සේවක අර්ථසාධක අරමුදල – EPF වැනි ආයතනවලින්) මුදල් ණයට ගැනීමයි. 2025 වසරේ තුන්වන කාර්තුව අවසන් වන විට ශ්රී ලංකාවේ මුළු දේශීය ණය ප්රමාණය රුපියල් ට්රිලියන 19.6 ක් පමණ වූ අතර, එයින් රුපියල් ට්රිලියන 15.2 ක්ම පවතින්නේ භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර වශයෙනි.
උදාහරණයක් ලෙස, මධ්යම අධිවේගී මාර්ගයේ රඹුක්කන සිට ගලගෙදර දක්වා අදියර සඳහා රුපියල් බිලියන 112.4 කට අධික මුදලක් වැය කිරීමට ඇස්තමේන්තු කර ඇත. මෙවැනි දැවැන්ත ව්යාපෘති සඳහා දේශීය වෙළඳපොළෙන් දිගින් දිගටම ණය ගන්නා විට, එම ණය සහ පොලිය පියවීම සඳහා අනිවාර්යයෙන්ම ජනතාව මත පටවන බදු වැඩි කිරීමට හෝ අනාගතයේදී තවත් දේශීය ණය ලබා ගැනීමට (Debt rollover) රජයට සිදු වේ. එබැවින් මෙය කිසිසේත්ම “ණය නැති” සංවර්ධනයක් නොවේ.
- ඩොලර් අර්බුදය සහ ආනයන පිරිවැය
ඕනෑම දැවැන්ත යටිතල පහසුකම් ව්යාපෘතියකදී (අධිවේගී මාර්ග, පාලම්, දුම්රිය මාර්ග ඉදි කිරීමේදී) දේශීය රුපියල් පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ. යන්ත්රෝපකරණ, බර වාහන, ඉන්ධන සහ විශේෂිත අමුද්රව්ය ආනයනය කිරීම සඳහා අනිවාර්යයෙන්ම විදේශ විනිමය (ඩොලර්) අවශ්ය වේ.
රජය මෙම ව්යාපෘති සම්පූර්ණයෙන්ම දේශීය අරමුදල්වලින් (රුපියල් වලින්) සිදු කරන බව පැවසුවද, ආනයන සඳහා අවශ්ය ඩොලර් ප්රමාණය රටේ පවතින සීමිත විදේශ විනිමය සංචිතවලින් (Foreign Reserves) ගෙවීමට සිදු වේ. ඩොලර් හිඟයක් පවතින සමයක, මහා පරිමාණ ව්යාපෘතිවල ආනයනික කොටස් සඳහා මෙලෙස සංචිත වැය කිරීම හරහා රටේ ඩොලර් සංචිත මත සැලකිය යුතු පීඩනයක් එල්ල වේ.
- සහනදායී සංවර්ධන ණය සහ ස්වෛරී බැඳුම්කර (ISB) අතර ඇති තීරණාත්මක වෙනස
විදේශ ණය යැයි කී පමණින් සියලු ණය එක සමාන නොවේ. ශ්රී ලංකාව ආර්ථික අර්බුදයකට තල්ලු වීමට ප්රධාන හේතුවක් වූයේ ණය ලබා ගත් මූලාශ්රවල ස්වභාවයයි. මෙහිදී සහනදායී ද්විපාර්ශ්වික ණය (Bilateral Development Loans) සහ ජාත්යන්තර ස්වෛරී බැඳුම්කර (International Sovereign Bonds – ISB) අතර ඇති විශාල වෙනස වටහා ගැනීම අත්යවශ්ය වේ:
ජාත්යන්තර ස්වෛරී බැඳුම්කර (ISB) සහ ණය පැහැර හැරීම: ශ්රී ලංකාවට ණය ගෙවාගත නොහැකිව බංකොලොත් වීමට (Default) ප්රධාන වශයෙන් බලපෑවේ වාණිජ වෙළඳපොළෙන් ලබා ගත් මෙම ස්වෛරී බැඳුම්කරයි. ඒවායේ පොලී අනුපාතය ඉතා ඉහළය (බොහෝවිට 5% සිට 8% දක්වා). එසේම ආපසු ගෙවීමේ කාලය ඉතා කෙටිය. ඊටත් වඩා භයානකම තත්ත්වය නම්, ආර්ථික අර්බුදයක් පැමිණි විට මේවා පහසුවෙන් ප්රතිව්යුහගත (Restructure) කිරීමට නොහැකි වීමයි. ඊට හේතුව මෙම බැඳුම්කරවල අන්තර්ගත වන සාමූහික ක්රියාකාරී වගන්ති (Collective Action Clauses – CACs) ය. මෙම වගන්තිවලට අනුව, ණය කොන්දේසි වෙනස් කිරීමට නම් ලොව පුරා විහිදී සිටින ආයෝජකයින්ගෙන් අතිවිශාල බහුතරයකගේ එකඟතාවය ලබා ගත යුතු අතර, එය අතිශය දුෂ්කර හා කාලය ගතවන ක්රියාවලියකි.
සහනදායී සංවර්ධන ණය (LRT ව්යාපෘතියේ ආදර්ශය): මීට හාත්පසින්ම වෙනස්ව, ජපානයේ JICA ආයතනය හරහා ක්රියාත්මක කිරීමට ගොස් අවලංගු කළ සැහැල්ලු දුම්රිය (LRT) ව්යාපෘතිය වැනි යටිතල පහසුකම් සඳහා ලැබෙන ද්විපාර්ශ්වික ණය ඉතා සහනදායීය. LRT ව්යාපෘතිය සඳහා ජපානය ණය ලබා දීමට එකඟ වී තිබුණේ 0.1% ක වැනි ඉතා සුළු වාර්ෂික පොලී අනුපාතයකට, වසර 12 ක සහන කාලයක් ඇතුළුව වසර 40 කින් ගෙවා නිම කිරීමේ පදනම මතය.
(මෙහිදී LRT ව්යාපෘතියේ තිබිය හැකිව තිබූ තාක්ෂණික හෝ ඉංජිනේරුමය ගැටලු පසෙක තබා, එහි මූල්ය ව්යුහය – Fiscal Structure පමණක් මෙහිදී සලකා බලනු ලැබේ).
ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ පහසුව: මෙවැනි රාජ්යයන් දෙකක් අතර ලබා දෙන ද්විපාර්ශ්වික ණය (Bilateral loans), ස්වෛරී බැඳුම්කර මෙන් නොව, අර්බුදකාරී අවස්ථාවකදී රාජ්ය තාන්ත්රික මට්ටමින් සාකච්ඡා කර පහසුවෙන් ප්රතිව්යුහගත කිරීමට හෝ සහන කාලයන් ලබා ගැනීමට හැකි වීම විශේෂත්වයකි. එසේම, ව්යාපෘතියට අවශ්ය ආනයන සඳහා වැය වන ඩොලර් ප්රමාණය එම ණය මුදල හරහාම රටට ලැබෙන බැවින්, රටේ සංචිත ආරක්ෂා වේ.
- විනිමය අනුපාතය සහ දේශීය වෙළඳපොළ මත එල්ල වන අනතුර
මෙවැනි ඉතා සහනදායී විදේශීය සංවර්ධන ණය ප්රතික්ෂේප කරමින් හෝ මඟහරිමින්, දැවැන්ත ව්යාපෘති දේශීය බැඳුම්කර මතම පමණක් කිරීමට යාමේ වර්තමාන ප්රතිපත්තිය හරහා ආර්ථිකයට ප්රධාන අවදානම් කිහිපයක් පැන නගී:
ඩොලර් සංචිත ක්ෂය වීම සහ විනිමය අනුපාතය පිරිහීම: ව්යාපෘතිවල ආනයනික සංරචක සඳහා දේශීය වෙළඳපොළෙන් ඩොලර් සැපයීමට සිදු වන විට, ආනයන සඳහා ඩොලර් ඉල්ලුම කෘත්රිමව ඉහළ ගොස් රුපියල අවප්රමාණය වීමට (Exchange rate depreciation) දැඩි පීඩනයක් එල්ල වේ.
දේශීය මූල්ය පීඩනය (Crowding out effect): රජය විශාල වශයෙන් දේශීය වෙළඳපොළෙන් (බැංකුවලින්) ණය ගන්නා විට, පෞද්ගලික අංශයේ ව්යාපාරිකයින්ට ලබා දීමට ඇති ණය ප්රමාණය සීමා වන අතර දේශීය පොලී අනුපාත ඉහළ යයි.
සාරාංශයක් ලෙස ගත් කල, “විදේශ ණය නොගැනීම” දේශපාලනික වශයෙන් ආකර්ෂණීය සටන් පාඨයක් විය හැකිය. නමුත් මූල්යමය යථාර්ථය නම්, අධි පොලී සහිත, ප්රතිව්යුහගත කිරීමට අපහසු ස්වෛරී බැඳුම්කර (ISBs) සහ පහසුවෙන් කළමනාකරණය කළ හැකි, අඩු පොලී ද්විපාර්ශ්වික සංවර්ධන ණය (LRT වැනි) අතර ඇති වෙනස හඳුනා නොගැනීමයි. හුදෙක් දේශීය ණය (බැඳුම්කර) මත පමණක් යැපීම, දිගුකාලීන සහනදායී විදේශ ණය භාවිතා කිරීමට වඩා විනිමය අනුපාතයටත්, පොදු ජනතාවගේ අනාගත බදු බරටත් වඩාත් අහිතකර ලෙස බලපානු ඇත.
