මහබැංකු අධිපති කියන බොරු – මූලික උද්ධමනය ගැන මෙන්න ඇත්ත

මහ පාරේ දහඩිය දාගෙන, එදිනෙදා වේල හොයාගන්න මහන්සි වෙන මනුස්සයෙකුට, ඔය මහබැංකු අධිපතියයි හර්ශයි අනෙක් බූතයොයි හිච්චි අබේ පඬිතුමයි කියන බර “ආර්ථික ටෝක් ” ඇතුළේ කරන බොරු වචන සෙල්ලම සරලව තේරුම් ගන්නේ මෙහෙමයි.

මහබැංකු බූත නිලධාරීයොයි, අනුරගේ ආන්ඩු හැත්තයි සහ පිස්සු මාධ්‍ය සෙල්ලම් කරන මේ “වචන හරඹ” පිටුපස තියෙන ඇත්ත කතාව මෙන්න.

“උද්ධමනය බැස්සා” කියන්නේ “බඩු මිල අඩු වුණා” නෙවෙයි, මේක තමයි ලොකුම රවටීම. රජය කියනවා නම් උද්ධමනය 70% ඉඳන් 2% ට බැස්සා කියලා, ඒකෙන් කියන්නේ බඩු මිල අඩු වුණා කියලා නෙවෙයි. ඒකෙන් කියන්නේ මිල වැඩි වෙන වේගය විතරක් අඩු වුණා කියන එකයි. ඒ කියන්නේ, කලින් වේගයෙන් දුවපු බඩු මිල දැන් හෙමින් දුවනවා. හැබැයි බඩු මිල තියෙන්නේ පරණ තැනම නෙවෙයි, ඊටත් වඩා උඩ අහසේ.

කෑම බීම අමතක කරපු “මූලික උද්ධමනය”, රූපවාහිනියේ නිලධාරීන් ඇවිත් “මූලික උද්ධමනය” (Core Inflation) හරිම අඩුයි කියලා කියනවා නම්, ඒකේ තේරුම ඔබ කන කෑම බීම සහ යන එන තෙල් මිල ඒ ගණන් හිලව් ඇතුළේ නැහැ කියන එකයි. මිනිහෙක්ට කන්න නැතුව ඉන්න බැරි වුණාට, උන්ගේ සංඛ්‍යාලේඛන වලට “කෑම” අදාළ නැහැ.

“ස්ථාවරයි” කියන්නේ “අමාරුයි” කියන එකටයි, ආර්ථිකය ස්ථාවරයි කියන වචනය ඇහෙනකොට ජනතාව හිතන්නේ ජීවත් වෙන්න ලේසියි කියලා. ඒත් ඇත්තටම ඒකෙන් කියන්නේ “බඩු මිල මේ තියෙන අධික ගණන් වලම පවතිනවා” කියන එකයි. ඒ කියන්නේ ඔබට දැනෙන අමාරුව ඒ විදිහටම දිගටම තියෙනවා.

පදනමේ රැවටීම (Base Effect), ගිය අවුරුද්දේ රුපියල් 100 හාල් කිලෝ එක රුපියල් 200 වුණාම උද්ධමනය 100%යි. මේ අවුරුද්දේ ඒ රුපියල් 200 හාල් එක රුපියල් 210 වුණාම උන් කියනවා “දැන් උද්ධමනය 5%යි, රට ගොඩ” කියලා. හාල් කිලෝ එක රුපියල් 110කින් වැඩි වෙලා තියෙද්දිත්, උන් පෙන්වන්නේ 5%ක පොඩි අගයක්.

පොලී අනුපාත අඩු කිරීමේ සෙල්ලම, බැංකු පොලී අඩු කළාම ලොකු ව්‍යාපාරිකයන්ට කෝටි ගණන් ණය ගන්න ලේසියි. හැබැයි පාරේ වැඩ කරන මනුස්සයා බැංකුවේ දාපු පොඩි සල්ලි ටිකට ලැබෙන පොලියත් ඒ එක්කම අඩු වෙනවා.

ජනප්‍රිය පුවත් බිඳුණු සහ විසිරුණු පරපුරක් සඳහා මාලිමා ආණ්ඩුවේ සැඟවුණු අධ්‍යාපන ප්‍රතිසංස්කරණ

“සැබෑ ආදායම” හීන වීම, ඔබේ අතට ලැබෙන සල්ලි ප්‍රමාණය (වැටුප) වැඩි නොවී, බඩු මිල 2%කින් හරි වැඩි වෙනවා නම්, ඔබ කලින්ට වඩා දුප්පත් වෙනවා. නිලධාරීන් 2% ගැන කතා කරද්දී, ඔබේ සාක්කුව හිස් වෙන එක ගැන කතා කරන්නේ නැහැ.

බාල්දියේ හිල හංගනවා, මහ බැංකුව සහන දෙනවා කියලා කියද්දී, රජය හොරෙන්ම විදුලි බිල හෝ වතුර බිල වැඩි කරනවා. සහනය ජනතාවට ලැබෙන්න කලින් රජය ඒක බදු විදිහට ආපහු ගන්නවා.

IMF කොන්දේසි කියන “බිල්ලා”, රජය කියනවා IMF නිසා බදු වැඩි කරන්නම ඕනේ කියලා. හැබැයි ජනතාව මත බදු පටවන අතරේ, රජයේ අනවශ්‍ය වියදම් සහ දූෂණය නතර කරන්න රජය ගන්න පියවර ගැන මාධ්‍ය ලොකුවට කතා කරන්නේ නැහැ.

මිල මට්ටම සහ ප්‍රතිශත, මාධ්‍ය පෙන්වන්නේ සියයට (%) ගණන්. නමුත් මිනිස්සුන්ට දැනෙන්නේ රුපියල් (Rs) ගණන්. “උද්ධමනය 2%යි” කියන වචනයට වඩා “හාල් කිලෝ එක රුපියල් 220යි” කියන එක ඇත්ත වුණත්, ඒක මාධ්‍ය පුවත් මවන්න පාවිච්චි කරන්නේ අඩුවෙන්.

සංඛ්‍යාලේඛන කියන්නේ “වෙස් වලාගත් බොරුවක්”, නිලධාරීන් තමන්ට ඕන දත්ත විතරක් අරන් ආර්ථිකය හොඳයි කියලා පෙන්වනවා. හැබැයි පාරේ ඉන්න මිනිහෙක්ට බත් එකක් ගන්න තියෙන අපහසුව ඒ කිසිම රපෝර්තුවක ලියවෙන්නේ නැහැ.

කෙටියෙන් කිව්වොත්,

නිලධාරීන් “ඉලක්කම්” එක්ක සෙල්ලම් කරනවා. හැබැයි පාරේදී සෙල්ලම් කරන්නේ “යථාර්ථය” එක්ක.

උන් “උද්ධමනය අඩුයි” කියන්නේ බඩු මිල අඩු වුණා කියලා නෙවෙයි,

බඩු මිල තවදුරටත් අහස උසට යන්න පටන් අරන් කියන එකයි.

මේ දවස්වල මාධ්‍යයෙන් කියන දේවල්වලට වඩා පාරේ තොග කඩේ බඩු මිලේ තියෙන වෙනස කොච්චරද?

ඒතකොට කාටවත් තේරෙන්නේ නෑ කියන

මොකක්ද මේ Core Inflation (මූලික උද්ධමනය) කියන්නේ?

හොඳම දේ අයින් කරලා, උද්ධමනය මනින කොට අපිට එදිනෙදා වැඩියෙන්ම ඕන වෙන කෑම බීම (ආහාර) සහ තෙල්/විදුලිය (ඉන්ධන) අයින් කරලා බලන එකට තමයි “මූලික උද්ධමනය” කියන්නේ.

ජනප්‍රිය පුවත් සුචරිතවාදයෙන් බැටකන ජවිපෙ ආණ්ඩුකරණය සහ දියවී යන බල සංකේන්ද්‍රණය

සූත්‍රය,

සම්පූර්ණ බඩු මිල – (ආහාර + තෙල් මිල) = මූලික උද්ධමනය.

ජනතාව රවටන සෙල්ලම. මේ ආන්ඩුවයි මහබැංකු ලොක්කොයි බොහෝ විට “මූලික උද්ධමනය අඩුයි, රට ගොඩ” කියලා පෙන්වන්නේ මෙම දත්ත හරහායි.

නමුත් ඒ කාලයේදී ආහාර සහ ඉන්ධන මිල ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගිහින් තියෙන්න පුළුවන්. ජනතාවට බඩගින්න දැනෙන්නේ එම ආහාර මිල ඉහළ යාම නිසා වුවත්, “මූලික උද්ධමනය” ඇතුළේ ඒ කරුණ නැහැ.

මහ බැංකුව කියන්නේ ආහාර සහ තෙල් මිල ලෝක වෙළඳපොළ සහ කාලගුණය අනුව නිතරම “පිස්සු නටන” නිසා ඒවා නැතුව බැලීමෙන් ආර්ථිකයේ ඇත්තම තත්ත්වය පේනවා කියලයි.

ජනතාව රැවටෙන (නොමඟ යන) ආකාරය

බඩගින්න සංඛ්‍යාලේඛන වල නැහැ, මිනිහෙකුට ඇඳුම් නොගෙන ඉන්න පුළුවන්, ඒත් කන්නේ නැතුව ඉන්න බැහැ. ඒත් මූලික උද්ධමනය ගණන් හදන කොට ආහාර මිල අයින් කරන නිසා, මිනිස්සුන්ගේ බඩගින්න ඒ සංඛ්‍යාලේඛන වල පේන්නේ නැහැ.

“ලකුණු දාගැනීමේ” උපක්‍රමයක්, රජයකට පුළුවන් “දැන් රටේ උද්ධමනය 2% යි” කියලා ලොකු ප්‍රචාරයක් දෙන්න. ඒත් ඒ වෙලාවේ හාල්, පොල් මිල අහස උසට ගිහින් වෙන්න පුළුවන්.

අඩුව පේන්නේ කඩදාසියේ විතරයි, උද්ධමනය 2% ට බැස්සා කිව්වම මිනිස්සු හිතන්නේ බඩු මිල අඩු වෙලා කියලා. ඒත් ඇත්තටම වෙලා තියෙන්නේ බඩු මිල “ඉහළ යන වේගය” විතරක් පොඩ්ඩක් අඩු වුණ එකයි.

පරණ මිලට යන්නේ නැහැ, උද්ධමනය අඩු වුණා කියලා රුපියල් 200ට තිබ්බ හාල් කිලෝ එක රුපියල් 100 වෙන්නේ නැහැ. ඒක රුපියල් 210 වෙන්න තියෙන ඉඩ තමයි අඩු වෙන්නේ.

“සංඛ්‍යා ලේඛන සෙල්ලම” සහ යථාර්ථය

Base Effect (පදනමේ රැවටීම), ගිය අවුරුද්දේ බඩු මිල 100% කින් වැඩි වුණා නම්, මේ අවුරුද්දේ ඒ වැඩි වුණ මිල උඩ තව 1%ක් වැඩි වුණත්, රජය කියන්නේ “දැන් උද්ධමනය 1%යි, හරිම අඩුයි” කියලයි.

ජීවන වියදම, සංඛ්‍යාලේඛන වල “සියයට ගණන” (Percentage) අඩු වුණාට, මිනිස්සුන්ගේ අතේ ඉතිරි වෙන සල්ලි ප්‍රමාණය වැඩි වෙන්නේ නැහැ.

ජනප්‍රිය පුවත් මේ උද්දච්ච හැසිරීම් තැපල් ජන්දය ගහපු ⁣රාජ්‍ය සේවකයාට ගෞරවයෙන් පුජා වේවා ‼️

වැටුප් වලට වෙන බලපෑම, උද්ධමනය අඩුයි කියලා පෙන්නලා, රජයට හෝ ආයතන වලට පුළුවන් සේවකයන්ගේ වැටුප් වැඩි නොකර ඉන්න.

ඉතිරි කිරීම් විනාශ වීම, උද්ධමනය 5% ක් තිබුණත් අවුරුදු ගාණක් යනකොට ඔබ බැංකුවේ දාපු සල්ලි වල වටිනාකම හීන් සීරුවේ දිය වෙලා යනවා.

පින්තූරයේ අනිත් පැත්ත (රජය සහ මහ බැංකුව)

ත්‍රිකෝණාකාර හිරවීම, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) කියන්නේ බදු වැඩි කරන්න කියලා, මහ බැංකුව කියන්නේ මිල පාලනය කරන්න කියලා, ජනතාව කියන්නේ සහන දෙන්න කියලා.

බාල්දියේ සිදුර, මහ බැංකුව පොලී අනුපාත අඩු කරලා ජනතාවට සහන දෙන්න හැදුවත්, රජය විදුලි බිල වැඩි කරපු ගමන් ඒ සහනය “සිදුරෙන් වැගිරෙන වතුර වගේ” නැති වෙලා යනවා.

ප්‍රමාද වී ලැබෙන සහනය, ආර්ථිකය හැදෙනවා කියලා සංඛ්‍යාලේඛන වල පෙනුනත්, ඒක සාමාන්‍ය මිනිහගේ සාක්කුවට දැනෙන්න අවුරුදු දෙක තුනක් යන්න පුළුවන්.

ඔබ දැනගත යුතු සැබෑ ඇත්ත

බලන්න ඕන ඇත්තම අගය, “Core Inflation” නෙවෙයි, හැමදේම ඇතුළත් “Headline Inflation” සහ “Food Inflation” (ආහාර උද්ධමනය) දෙස බලන්න.

මිල මට්ටම (Price Level), සියයට ගණන නෙවෙයි, රුපියල් වලින් බඩු මිල කීයද කියලා බලන්න.

සැබෑ ආදායම, ඔබේ පඩිය වැඩි වුණ ප්‍රමාණයට වඩා බඩු මිල වැඩි වුණ ප්‍රමාණය වැඩිනම්, ඔබ ඉන්නේ ආර්ථික පීඩනයකයි.

පොලී අනුපාත, උද්ධමනය අඩුයි කියලා බැංකු පොලී අඩු වුණොත්, සල්ලි ඉතිරි කරලා තියෙන අයට ලැබෙන පොලියත් අඩු වෙනවා.

ව්‍යාපාරිකයන්ගේ ලාභය, උද්ධමනය අඩු වුණාට ව්‍යාපාරිකයෝ තමන් වැඩි කරපු මිල ලෙහෙසියෙන් අඩු කරන්නේ නැහැ.

අවසානයේ ආර්ථිකය හොඳයි කියලා තීරණය කරන්න ඕන මහ බැංකුවේ ලේඛන වලින් නෙවෙයි, ඔබේ මාසික වියදම පියවලා අතේ කීයක් ඉතිරි වෙනවාද කියන කරුණ මතයි.