රෙජීම් සහ සිස්ටම් චේන්ජ් කරන ඇමරිකාවේ අදිසි හස්තය, ‘ජූලී චන්ග්’
1 min read
විමර්ශනාත්මක විශ්ලේෂණය: අධ්යාපනඥ සනෙත් මාතොස් විසිනි.
රාජ්ය තාන්ත්රිකභාවය යනු හුදු සුහද සිනහවකින් හෝ අතට අත දීමකින් කෙළවර වන්නක් නොවේ. එය ලෝක බලවතුන් විසින් කුඩා රාජ්යයන්හි දේශපාලන හා ආර්ථික ගමන්මග තමන්ට අවශ්ය පරිදි හැසිරවීමට භාවිතා කරන අතිශය තියුණු ආයුධයකි. ශ්රී ලංකාවේ ඇමරිකානු තානාපතිනි ජූලී චන්ග් මෙනෙවිය සිය සේවා කාලය නිමවා මෙරටින් නික්ම යන මොහොතේ, ඇය පිළිබඳව වන “සුබ පැතුම්” පණිවිඩවලින් ඔබ්බට ගිය බරපතල භූ-දේශපාලනික කියවීමක් අපට අවශ්ය වන්නේ ඒ නිසාය. ඇය හුදු තානාපතිවරියකද? නැතිනම් ඇමරිකානු රාජ්ය දෙපාර්තමේන්තුව විසින් නියමිත ඉලක්කයක් සඳහා නියමිත තැනට යොමු කරන ලද “පද්ධතිමය මෙහෙයුම් නිලධාරිනියක” ද යන්න අප විමසා බැලිය යුතුය.
ජූලී චන්ග් මෙනෙවියගේ වසර 30ක වෘත්තීය ජීවිතය පිරික්සීමේදී පෙනී යන සුවිශේෂී කරුණක් තිබේ. ඇය සේවය කළ සෑම රටක්ම පාහේ ඇය එහි සිටි කාලසීමාව තුළ දැවැන්ත දේශපාලන සංක්රාන්තියකට හෝ පාලන තන්ත්රය වෙනස් කිරීමේ උත්සාහයකට ලක්ව තිබීම අහම්බයක් ලෙස සැලකිය නොහැක. 2014 සිට 2017 දක්වා ඇය කාම්බෝජයේ නියෝජ්ය දූත මණ්ඩල ප්රධානියා ලෙස සිටි සමය එරට ඉතිහාසයේ අතිශය උණුසුම් කාලයකි. ඇමරිකානු අනුග්රහය ලත් සිවිල් සංවිධාන සහ විපක්ෂය එදා රජයට එරෙහිව දැවැන්ත මහජන පීඩනයක් එල්ල කළ අතර, එවකට සිටි හුන් සෙන් රජය ජූලී චන්ග් ඇතුළු නිලධාරීන්ට සෘජුවම චෝදනා කළේ “වර්ණ විප්ලවයක්” හරහා කුමන්ත්රණකාරී ලෙස රජය පෙරළීමට උත්සාහ කරන බවටයි. එහිදී ඇමරිකාව බලාපොරොත්තු වූ රෙජීම් චේන්ජ් මෙහෙයුම අසාර්ථක වූයේ හුන් සෙන් රජය විසින් ප්රධාන විපක්ෂය තහනම් කර ඇමරිකානු බලපෑමට එරෙහිව දැඩි මර්දනයක් දියත් කළ නිසා වුවත්, එම අත්දැකීම් පද්ධතියක් අස්ථාවර කිරීමට භාවිතා කරන ආකාරය පිළිබඳ ඇය මනා පන්නරයක් ලැබුවාය.
ඇයගේ මෙම මෙහෙයුම් රටාව ඉරාකයේ සහ කොලොම්බියාවේදී ද මැනවින් දැකගත හැකි විය. 2012 වසරේදී යුද්ධයෙන් පසු අස්ථාවර වූ ඉරාකයේ පාලන තන්ත්රය ඇමරිකානු ආකෘතියට අනුව ප්රතිසංස්කරණය කළ තීරණාත්මක කාලයේ ඇය එහි තානාපති කාර්යාලයේ මාණ්ඩලික ප්රධානී ලෙස කටයුතු කළාය. එමෙන්ම කොලොම්බියාවේ දශක පහක සිවිල් යුද්ධය නිමා කරමින් රජය සහ ගරිල්ලන් අතර සාම සාකච්ඡා ආරම්භ වූ සමයේ ඇය එහි නියෝජ්ය දේශපාලන උපදේශකවරිය විය. මෙහිදී ඇමරිකානු මැදිහත්වීම වූයේ මිලිටරිමය පාලන රටාව වෙනස් කරමින් කොලොම්බියාවේ දේශපාලන ව්යුහය ඇමරිකානු වෙළඳපල ආකෘතියට ගැලපෙන සේ සැකසීමයි. මෙම සියලු පසුබිම් දත්තයන් සලකා බලන විට, ශ්රී ලංකාවේ 2022 දේශපාලන පෙරළිය යනු කාම්බෝජයේදී අසාර්ථක වූ “විරෝධතා හරහා පාලකයා ඉවත් කිරීමේ” උපායමාර්ගය ලංකාවේදී අතිශය සාර්ථක ලෙස අත්හදා බැලීමක් බව පැහැදිලි වෙයි.
ලංකාව මහත් හඬක් නගා ප්රතික්ෂේප කළ MCC ගිවිසුම දෙස බැලීමේදී ද පෙනී යන්නේ මේ සූක්ෂම මැදිහත්වීමමය. එම ගිවිසුම සෘජුව ක්රියාත්මක කිරීමට නොහැකි වූ විට, ඇය ප්රමුඛ ඇමරිකානු යාන්ත්රණය භාවිතා කළේ “ආර්ථික අර්බුදය” නම් ලීවරයයි. එදා MCC ගිවිසුම හරහා කිරීමට බලාපොරොත්තු වූ ඉඩම් ප්රතිසංස්කරණ, බලශක්ති ක්ෂේත්රය පෞද්ගලීකරණය සහ රජයේ දත්ත පද්ධති ඩිජිටල්කරණය යන කරුණු, අද IMF කොන්දේසි සහ USAID ව්යාපෘති හරහා වෙනත් වෙස් ගෙන අපේ පද්ධතියට ඇතුළු වී හමාරය. ඇය කළේ පැරණි ආයුධය පසෙක දමා, අර්බුදය භාවිතා කරමින් ඇමරිකානු න්යාය පත්රය අපේ රට තුළ ව්යුහාත්මකව තහවුරු කිරීමයි.
ජූලී චන්ග් මෙනෙවියගේ සුවිශේෂී හැකියාව වූයේ “මෘදු බලය” (Soft Power) භාවිතා කිරීමයි. ඇය ට්විටර් පණිවිඩයක් හෝ කෙටි ප්රකාශයක් හරහා ආරක්ෂක අංශවලට සහ රජයට එල්ල කළ මනෝවිද්යාත්මක පීඩනය අතිශය බලවත් විය. “සාමකාමී අරගලය” යන ලේබලය යටතේ ඇය කළේ ඇමරිකානු අවශ්යතාවලට එකඟ නොවන පාලකයන්ට ඉවත් වීමට අවශ්ය රාජ්ය තාන්ත්රික මාවත සකස් කිරීමයි. මෙය සෘජු ආක්රමණයක් නොවුවත්, ඉතා සූක්ෂම ලෙස රටක අභ්යන්තරය හසුරුවන රාජ්ය තාන්ත්රික ඉංජිනේරු විද්යාවකි.
අවසාන වශයෙන් කිව යුත්තේ, ජූලී චන්ග් මෙනෙවිය මෙරටින් නික්ම යන්නේ ඇමරිකානු විදේශ ප්රතිපත්තියේ ඉතාම තියුණු මෙවලමක් ලෙස තමන්ගේ රාජකාරිය අකුරටම ඉටු කිරීමෙන් පසුව බවයි. ඇය සිටි සෑම රටකම පාහේ මෙවැනි පෙරළි සිදු වීම හෝ ඒ සඳහා උත්සාහ කිරීම අහම්බයක් ලෙස සැලකීම මුළාවකි. ඇය අපට ඉතිරි කර ගොස් ඇත්තේ සුබ පැතුම් පණිවිඩයකින් වසාගත නොහැකි, රටේ ස්වෛරීභාවය පිළිබඳ බරපතල ප්රශ්නාර්ථයකි. ඇයට සුබ ගමන් කීමට පෙර, ඇය අතුරා ගිය උපායමාර්ගික උගුල්වලින් අපේ රට බේරා ගන්නේ කෙසේද සහ නැවතත් මෙවැනි අදිසි හස්තයන්ට අපේ පද්ධතිය හසු නොවීමට ගත යුතු පියවර මොනවාද යන්න ගැන අප දැන්වත් කතා කළ යුතුය.
මූලාශ්ර:
U.S. Department of State – Career History of Julie Chung. / Council on Foreign Relations (CFR) – Analysis on U.S. Diplomatic Intervention. / Millennium Challenge Corporation (MCC) – Sri Lanka Compact Final Evaluation Report. / USAID Sri Lanka – Strategic Resource Allocation Portfolios (2022-2025). / International Reports on Cambodia’s 2017 Political Crisis.
