ඇමරිකානු “ලිලී පෑඩ්” (Lily Pad) යුධ උපායමාර්ගය සහ ශ්රී ලංකාව
1 min read
ඇමරිකානු “ලිලී පෑඩ්” (Lily Pad Strategy) යුධ උපායමාර්ගය යනු ඉතා සරල, එහෙත් අතිශය උපායශීලී සංකල්පයකි. මෙය තේරුම් ගැනීමට හොඳම උදාහරණය වන්නේ විලක සිටින මැඩියෙක් (Frog) වතුරේ පිපී ඇති නෙළුම් කොළ (Lily Pads) මතින් පැන යන ආකාරයයි.
මැඩියෙක් එක නෙළුම් කොළයක් මත ස්ථිරව පදිංචි වී සිටින්නේ නැත. ඌ කරන්නේ එක් කොළයක සිට අනෙක් කොළයට පැනීමයි. අතරමගදී විවේක ගැනීමට, කෑම සොයා ගැනීමට හෝ සැඟවී සිටීමට මෙම කොළ භාවිතා කරයි.
ඇමරිකාව මෙම න්යාය ශ්රී ලංකාවට ආදේශ කරගන්නා ආකාරය පහත පරිදි වේ
- පරණ ක්රමය vs අලුත් ක්රමය
පරණ ක්රමය (Main Bases):
අතීතයේදී ඇමරිකාව කළේ වෙනත් රටවල දැවැන්ත හමුදා කඳවුරු ඉදි කිරීමයි. (උදා: ජපානයේ ඔකිනාවා, ජර්මනියේ රම්ස්ටයින්). මේවායේ දහස් ගණන් ඇමරිකානු සෙබළුන්, පාසල්, රෝහල් සහිත කුඩා ඇමරිකානු නගර තිබුණි. මේවා නඩත්තු කිරීම අධික වියදම් සහිත වන අතර එම රටවල ජනතාවගෙන් දැඩි විරෝධයක් එල්ල වේ.
අලුත් ක්රමය (Lily Pads / CSLs):
දැන් ඔවුන් එවැනි ලොකු කඳවුරු හදන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට ඔවුන් සොයන්නේ “Cooperative Security Locations” (CSLs) හෙවත් ආරක්ෂක සහයෝගීතා ස්ථානයි. මේවායේ ඇමරිකානු හමුදා ස්ථිරව නැත. තියෙන්නේ හිස් ගුවන් තොටුපළක් හෝ වරායක් පමණි. - ශ්රී ලංකාව “නෙළුම් කොළයක්” (Lily Pad) වන්නේ කෙසේද?
ඇමරිකාවට අවශ්ය වන්නේ ඉන්දියන් සාගරය හරහා යන තම යුධ නැව්වලට සහ ගුවන් යානාවලට අතරමගදී නැවතී පහසුකම් ලබා ගැනීමට තැනකි.
ක්රියාත්මක වන ආකාරය:
සාමාන්ය දිනවල ශ්රී ලංකාවේ ගුවන් තොටුපළ සහ වරාය (උදා: මත්තල හෝ ත්රිකුණාමලය) පාලනය කරන්නේ ශ්රී ලංකා රජයයි. එහි ඇමරිකානුවන් පෙනෙන්නට නැත.
හදිසි අවස්ථාවකදී:
ඉන්දියන් සාගරයේ යුද්ධයක් හෝ මෙහෙයුමක් පටන් ගත් විගස, ඇමරිකානු ගුවන් යානා මෙහි ගොඩ බස්සවයි. ඔවුන් ඉන්ධන පුරවාගෙන, ආයුධ පටවාගෙන, සෙබළුන්ට විවේක දී නැවත පිටව යයි. මැඩියා නෙළුම් කොළය පාවිච්චි කළා වැනිය. - මේ සඳහා අවශ්ය “මූලිකාංග 3”
ශ්රී ලංකාව සාර්ථක “ලිලී පෑඩ්” එකක් කිරීමට ඇමරිකාවට දේවල් 3ක් අවශ්ය වේ. පසුගිය කාලය පුරා සිදුවූ දේවල් දෙස බැලූ විට මෙය පැහැදිලි වේ.
භෞතික ස්ථාන (The Pad):
හොඳින් සැකසූ දිගු ගුවන් පථ සහ ගැඹුරු වරායන් අවශ්යයි. (ජාතික භෞතික සැලැස්ම 2048 හෙවත් MCC ගිවිසුම හරහා දියුණු කිරීමට යයි සදහන් කරමින් සකස් කරමින් සිටින්නේ මෙම ස්ථානයි).
නීතිමය අවසරය (The Access):
තමන්ට අවශ්ය වෙලාවට ඇවිත් යන්න නීතිමය අවසරයක් ඕනෑ. 2017 දී යහපාලන ආණ්ඩුව සමයේ අත්සන් කළ ACSA (Acquisition and Cross-Servicing Agreement) ගිවිසුම මගින් මෙම පහසුකම ලැබී ඇත. එමගින් ඇමරිකානු හමුදාවට ශ්රී ලංකාවේ වරාය සහ ගුවන් තොටුපළවල්වලින් ඉන්ධන, ආහාර සහ අලුත්වැඩියා පහසුකම් ලබා ගත හැක.
හමුදාවට මුක්තිය (The Immunity):
ගොඩබසින ඇමරිකානු සෙබළුන්ට ශ්රී ලංකාවේ නීතියෙන් බලපෑමක් නොවීම සඳහා SOFA (Status of Forces Agreement) ගිවිසුම අත්සන් කිරීමට ඔවුන් එවකට උත්සාහ කළේ මේ නිසාය. (මෙය තවම අත්සන් කර නැති බව සදහන් කරත් 2025 නොවැම්බර් 14 වැනිදා වර්තමාන මාලිමා ආණ්ඩුව අත්සන් කරන ලද ඇමරිකානු මොන්ටානා රාජ්ය හවුල්කාරිත්ව වැඩසටහන (State Partnership Program – SPP) සහ SOFA (Status of Forces Agreement) ගිවිසුම අතර නීතිමය වශයෙන් වෙනසක් ඇතත්, උපාය මාර්ගිකව යම් සබඳතාවක් තිබිය හැක. )
ඇමරිකානු මොන්ටානා”Lily Pad” උපාය මාර්ගයට සම්බන්ධ වන්නේ කෙසේද?
නීතිමය වශයෙන් මෙය SOFA නොවුණත්, “Lily Pad” උපාය මාර්ගය සාර්ථක කර ගැනීමට
ඇමරිකානු මොන්ටානා SPP එක විශාල රුකුලක් ලබා දෙයි. ඒ ඇයි?
අන්තර් ක්රියාකාරීත්වය (Interoperability):
“ලිලී පෑඩ්” එකකට ඇමරිකානු හමුදාවක් හදිසියේ ගොඩ බැස්සොත්, ලංකාවේ හමුදාව සමඟ වැඩ කරන්නේ කෙසේද යන්න ගැන පුහුණුවක් තිබිය යුතුය. ඇමරිකානු මොන්ටානා SPP මගින් සිදු කරන්නේ එම “හුරු පුරුදු වීම” (Familiarization) ඇති කිරීමයි. ඇමරිකානු මොන්ටානා බළකාය හරහා ඔවුන් ලංකාවේ භූමිය, වරාය සහ හමුදා පටිපාටි ගැන මනා අවබෝධයක් ලබා ගනී.
ACSA භාවිතය පුළුල් කිරීම:
SPP යටතේ පැමිණෙන කණ්ඩායම්වලට ඉන්ධන, ආහාර සහ නවාතැන් සැපයීමට 2017 අත්සන් කළ ACSA ගිවිසුම භාවිතා කළ හැක. එනම්, SPP යනු ACSA ගිවිසුම ප්රායෝගිකව ක්රියාත්මක කරවන එන්ජිමයි.
SOFA සඳහා මග පෑදීම:
බොහෝ දුරට ඇමරිකානු මොන්ටානා SPP වැනි ගිවිසුම් හරහා ඇමරිකානු හමුදා නිතර එන්න ගත් විට, යම් දිනක “මේ එන පිරිසගේ ආරක්ෂාවට ස්ථිර නීතියක් ඕනෑ” යන තර්කය ඉදිරිපත් කර SOFA අත්සන් කිරීමට පසුබිම සැකසෙනු ඇති.
කෙසේ වෙතත්, මෙය සඳහන් කළ “භෞතික ස්ථාන” (The Pad) සහ “නීතිමය අවසරය” (Access/ACSA) අතර සම්බන්ධය ප්රායෝගිකව පවත්වාගෙන යාමට යොදාගන්නා ක්රමවේදයයි. එය “Immunity” ලබා නොදුන්නද, ඇමරිකානු හමුදාමය පැවැත්ම ශ්රී ලංකාව තුළ “සාමාන්යකරණය” (Normalize) කිරීමට ඇමරිකානු මොන්ටානා හේතු විය හැක.
- මෙහි ඇති බරපතලම අනතුර
“ලිලී පෑඩ්” ක්රමයේ ඇති ලොකුම භයානකකම වන්නේ එය “නොපෙනෙන කඳවුරක්” වීමයි.
ස්ථිර කඳවුරක් නැති නිසා ජනතාවට විරෝධතා කරන්නට තැනක් නැත.
නමුත්, යම් දිනක ඇමරිකාව චීනයට හෝ වෙනත් රටකට පහර දීමට ශ්රී ලංකාවේ ගුවන් තොටුපළක් භාවිතා කළහොත් (ඉන්ධන ගැසීමට හෝ), සතුරු රටේ මිසයිල ප්රහාර එල්ල වන්නේ ශ්රී ලංකාවටයි
.
අප නොදැනුවත්වම අපගේ ගුවන් තොටුපළවල් ඔවුන්ගේ යුධ ජාලයේ කොටසක් බවට (Logistics Hub) පත් වීම මෙම උපායමාර්ගයේ ස්වභාවයයි.
සාරාංශය:
MCC හෙවත් ජාතික භෞතික සැලැස්ම 2048 පාඨලී චම්පික රණවකගේ අත්සන සහිතව 2019 නිකුත් කරන ලද ගැසට් පත්රයෙහි සදහන් සිතියම අනුව පෙන්වා ඇති ගුවන් තොටුපළ 15ත් 20ත් අතර අතිරික්ත ගුවන් තොටුපළවල් (විශේෂයෙන් ත්රිකුණාමලය, හිඟුරක්ගොඩ) නිකම්ම නිකම් සිමෙන්ති ගොඩවල් නොවේ. ඒවා ඇමරිකානු “ලිලී පෑඩ්” උපායමාර්ගයට අනුව, අවශ්ය ඕනෑම වෙලාවක “පැනලා යන්න” සූදානම් කර ඇති සැඟවුණු හමුදා පහසුකම් විය හැක.
මෙම කරුණු තහවුරු කර ගැනීමට හෝ වැඩිදුර අධ්යයනය කිරීමට හැකි මූලාශ්ර සහ පසුබිම් තොරතුරු පහත දැක්වේ.
- “Lily Pad” සංකල්පය (මූලික උපාය මාර්ගය)
මෙය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් ලොව පුරා භාවිතා කරන හමුදා උපාය මාර්ගයකි. විශාල හමුදා කඳවුරු (Large Bases) වෙනුවට කුඩා, අඩු වියදම් සහිත, අවශ්ය විටෙක භාවිතා කළ හැකි ස්ථාන (Cooperative Security Locations – CSLs) පවත්වාගෙන යාම මෙහි අරමුණයි.
මූලාශ්රය: දේශපාලන මානව විද්යාඥ David Vine විසින් රචිත “The Base Nation” ග්රන්ථයේ මෙම ‘Lily Pad’ උපාය මාර්ගය ගැන ගැඹුරින් විස්තර කරයි.
අදාළත්වය: ශ්රී ලංකාවේ භූගෝලීය පිහිටීම (ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග මධ්යයේ) මෙම උපාය මාර්ගයට ඉතා වැදගත් වේ.
- භෞතික ස්ථාන (The Pad) – MCC හෙවත් ජාතික භෞතික සැලැස්ම 2048 /2050
MCC ගිවිසුම හරහා යෝජනා වූ “කොළඹ – ත්රිකුණාමලය ආර්ථික තීරුව” (Economic Corridor) යයි (හදුන්වා ගන්නා )සහ ඉඩම් ප්රතිසංස්කරණ, ඇමරිකානු හමුදාමය සැපයුම් මාර්ගයක් ලෙස භාවිතා වීමේ හැකියාව
මූලාශ්ර (MCC):
MCC ගිවිසුම් කෙටුම්පත (Draft Agreement): මෙහි ඉඩම් ව්යාපෘතිය සහ ප්රවාහන ව්යාපෘතිය ගැන සදහන් විය. (මෙය 2019 සැප්තැම්බර් බලයට පැමිණි ගෝඨාභය රාජපක්ෂ විධායක ජනාධිපතිවරයා යටතේ ශ්රී ලංකා රජය විසින් පසුව අත්හිටුවන ලද බව සඳහන් කරත් 2019 ජුනි 12 වන දින වන විටත් ජාතික භෞතික සැලැස්ම 2048/2050 නම් ගැසට් පත්රය හරහා එවකට ඇමති පාඨලී චම්පික රණවක විසින් ශ්රී ලංකාවේ මූලික නීතිය වන ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවට ඉතා සූක්ෂම ලෙස එකතු කර ඇත).
ගුණරත්න කමිටු වාර්තාව (2020): ජනාධිපති විමර්ශන කමිටුව විසින් MCC ගිවිසුම ශ්රී ලංකාවේ ස්වෛරීභාවයට හානිදායක විය හැකි බවට නිගමනය කරන ලදී. නමුත් පෙර සදහන් කළ ආකාරයට 2019 ජුනි 12 වන දින වන විටත් ජාතික භෞතික සැලැස්ම 2048/2050 නම් ගැසට් පත්රය හරහා එවකට ඇමති පාඨලී චම්පික රණවක විසින් ශ්රී ලංකාවේ මූලික නීතිය වන ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවට ඉතා සූක්ෂම ලෙස එකතු කර ඇත.
මූලාශ්ර (ජාතික භෞතික සැලැස්ම):
නාගරික සංවර්ධන අධිකාරිය (UDA) විසින් එළිදැක්වූ “ජාතික භෞතික සැලැස්ම 2050” (National Physical Planning Policy & Plan 2048/2050) තුළ ත්රිකුණාමලය සහ කොළඹ යා කරන කලාප හඳුනාගෙන ඇත.
- නීතිමය අවසරය (The Access) – ACSA ගිවිසුම
මෙය ඔබට මා පෙර සඳහන් කළ පරිදි දැනටමත් ක්රියාත්මක වන යථාර්ථයකි. 2007 දී මුලින් අත්සන් කළ ගිවිසුම 2017 දී පුළුල් කර නැවත අත්සන් කෙරුණි.
ගිවිසුම: ACSA (Acquisition and Cross-Servicing Agreement)
සිදුවූ දේ: 2017 අගෝස්තු 04 දින ශ්රී ලංකාව වෙනුවෙන් එවකට ආරක්ෂක ලේකම් කපිල වෛද්යරත්න සහ ඇමරිකාව වෙනුවෙන් තානාපති අතුල් කේෂප් මෙම ගිවිසුමට අත්සන් තැබූහ.
අන්තර්ගතය: මෙමගින් දෙරටේ හමුදාවන්ට ද්වීපාර්ශ්විකව සැපයුම් හුවමාරු කර ගැනීමට (logistics support, supplies, and services) අවස්ථාව ලැබේ. පරණ ගිවිසුම මෙන් නොව 2017 ගිවිසුම “විවෘත කාලසීමාවක්” (Open-ended) සහිත බව වාර්තා විය.
මූලාශ්ර:
ඇමරිකානු තානාපති කාර්යාල නිවේදන: 2017 දී ACSA අත්සන් කිරීම තහවුරු කරමින් නිකුත් කළ මාධ්ය නිවේදන.
පාර්ලිමේන්තු හැන්සාඩ් වාර්තා: මෙම ගිවිසුම පිළිබඳව පාර්ලිමේන්තුවේදී විපක්ෂය සහ රජය අතර ඇතිවූ විවාද. - හමුදාවට මුක්තිය (The Immunity) – SOFA ගිවිසුම
මෙය ඇමරිකානු හමුදා භටයින්ට ශ්රී ලංකාව තුළ හැසිරීමට ඇති නීතිමය බාධා ඉවත් කිරීමට ගෙන ආ යෝජනාවයි.
ගිවිසුම: SOFA (Status of Forces Agreement) / VFA (Visiting Forces Agreement).
තත්ත්වය: 1995 දී හුවමාරු වූ ලිපි මගින් ඉතා සරල SOFA එකඟතාවක් තිබුණද, 2019 දී ඇමරිකාව විසින් වඩාත් බලගතු කොන්දේසි සහිත නව SOFA ගිවිසුමක් යෝජනා කරන ලදී.
විවාදාත්මක කරුණු: යෝජිත ගිවිසුම මගින් ඇමරිකානු සෙබළුන්ට ශ්රී ලංකාවේ අපරාධ නීතියෙන් මුක්තිය (immunity), වීසා රහිතව පැමිණීම, සහ ආයුධ දරා සිටීමේ අයිතිය ඉල්ලා තිබූ බවට මාධ්ය වාර්තා පළ විය. මෙය තවමත් අත්සන් කර නොමැති බව සඳහන් වුවත් (මෙය තවම අත්සන් කර නැති බව සදහන් කරත් 2025 නොවැම්බර් 14 වැනිදා අත්සන් කරන ලද ඇමරිකානු මොන්ටානා රාජ්ය හවුල්කාරිත්ව වැඩසටහන (State Partnership Program – SPP) සහ SOFA (Status of Forces Agreement) ගිවිසුම අතර නීතිමය වශයෙන් විශාල වෙනසක් ඇතත්, උපාය මාර්ගිකව යම් සබඳතාවක් තිබිය හැක.
මූලාශ්ර:
Sunday Times පුවත්පතේ දේශපාලන විශ්ලේෂණ (2019): SOFA ගිවිසුමේ යෝජිත කෙටුම්පතේ අඩංගු කරුණු පිළිබඳව පුළුල් හෙළිදරව්වක් කරන ලදී.
එක්සත් ජනපද රාජ්ය දෙපාර්තමේන්තුව (US State Department):
ලොව පුරා රටවල් සමඟ ඔවුන් අත්සන් කර ඇති SOFA ගිවිසුම්වල සාමාන්ය ස්වභාවය ගැන ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවියේ තොරතුරු ඇත.
